Δήμος Πωγωνίου

Σφάλμα
  • JFolder: :files: Η διαδρομή δεν καταλήγει σε φάκελο. Διαδρομή: /var/www/vhosts/1/118622/webspace/httpdocs/1366.syzefxis.gov.gr/images/stories/stories/beatufull
Ειδοποίηση
  • There was a problem rendering your image gallery. Please make sure that the folder you are using in the Simple Image Gallery plugin tags exists and contains valid image files. The plugin could not locate the folder: images/stories/stories/beatufull

Βορειοδυτικά της πόλης των Ιωαννίνων, περίκλειστο από τα βουνά Νεμέρτσικα, Κασιδιάρης και Τσαμαντάς, σχεδόν πάνω στη μεθοριακή γραμμή Ελλάδας-Αλβανίας, βρίσκεται το Πωγώνι. Σε τούτη την πλούσια φυσιογραφία συμβιώνουν, άλλοτε διάσπαρτα μέσα στα δάση άλλοτε κρυμμένα στις ρεματιές ή απλωμένα σε μικρές κοιλάδες, αρκετά χωριά με κοινή μοίρα και ιστορία. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουμε το Δελβινάκι, το Δολό, την Πωγωνιανή ή Βήσσανη και αρκετά ακόμη, που διατηρούν την παραδοσιακή αρχιτεκτονική τους.
Το Πωγώνι λόγω της στρατηγικής του θέσης -βρισκόταν πάνω στους εμπορικούς δρόμους που συνέδεαν την Αδριατική με τη Μικρά Ασία-, μπήκε από νωρίς στο στόχαστρο των επιδρομέων. Από εδώ πέρασαν όλοι. Ρωμαίοι, Γαλάτες, Φράγκοι, Καταλανοί. Πιθανόν η περιοχή να οφείλει το όνομά της στον αυτοκράτορα του Βυζαντίου Πωγωνάτο, αφού σύμφωνα με μαρτυρίες έζησε εδώ για δύο χρόνια, γύρω στο 700 μ.Χ.
Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας έμεινε έξω από την «εύνοια» και τα προνόμια της Πύλης, με αποτέλεσμα να ταλαιπωρηθεί ιδιαίτερα από συμμορίες Αλβανών. Στα νεότερα χρόνια το Πωγώνι αναπτύχθηκε οικονομικά, κυρίως μετά τη δημιουργία του οδικού άξονα Ιωαννίνων -Αργυροκάστρου - Αγίων Σαράντα που περνούσε από εδώ.
Η Πωγωνιανή και το Δελβινάκι αναδείχθηκαν σε εμπορικά κέντρα και οι ντόπιοι έγιναν από κτηνοτρόφοι επιτυχημένοι έμποροι και επιδέξιοι τεχνίτες. Τότε ξεκίνησαν τις εμπορικές δοσοληψίες με την Πόλη, ενώ η δράση τους έφτασε μέχρι τη Μολδαβία και τη Βλαχία και τα κεφαλοχώρια συγκέντρωσαν την οικονομική και πολιτιστική δραστηριότητα όλης της επαρχίας Πωγωνίου.Το Πωγώνι έχει πολλά κοινά με τα γειτονικά Ζαγοροχώρια. Η γεωμορφολογία του τόπου, το αρχιτεκτονικό και ιστορικό ενδιαφέρον των οικισμών, θα θυμίσουν σε πολλούς τις περιηγήσεις στο Ζαγόρι.

Δελβινάκι - Πωγωνιανή - Δολό
Πάνω στον οδικό άξονα προς Κακαβιά, πρώτα συναντάμε την μικροσκοπική γαλάζια λίμνη της Ζαραβίνας. Τέσσερα χιλιόμετρα μετά, θα βρούμε το Χάνι Δελβινακίου και τον παρακαμπτήριο δρόμο που οδηγεί στο Δελβινάκι όπου θα φτάσουμε αφού καλύψουμε 40 χιλιόμετρα συνολικά από τα Γιάννενα. Το κεφαλοχώρι βρίσκεται σε ύψος 700 μ. και είναι περίκλειστο από βουνά χαμηλού υψομέτρου που καλύπτονται από πυκνά δρυοδάση.
Το Δελβινάκι ήταν ανέκαθεν ένας από τους μεγαλύτερους οικισμούς του Πωγωνίου και ακόμη και σήμερα αν και παρηκμασμένο αποτελεί ένα από τα πιο ζωντανά χωριά της επαρχίας, αφού κρατά κοντά του 1.000 μόνιμους κατοίκους. Καθώς εδώ λειτουργούν ξενώνες και υπάρχει η δυνατότητα για φαγητό, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν το Δελβινάκι ως αφετηρία για κοντινές εξορμήσεις και στα υπόλοιπα χωριά του Πωγωνίου. Εξάλλου παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό και ιστορικό ενδιαφέρον και αξίζει να του αφιερώσεις αρκετό από τον χρόνο σου.
Εντύπωση προκαλεί η εκκλησία της Παναγιάς, κτίσμα του 1153, αλλά και το επιβλητικό κτίριο του παλιού Παρθεναγωγείου που σήμερα στεγάζει την Ταπητουργική Σχολή. Από το Δελβινάκι με κατεύθυνση βορειοδυτική ακολουθούμε τον στενό και γεμάτο στροφές δρόμο που θα μας φέρει στην Πωγωνιανή (16 χλμ.), το πάλαι ποτέ ακμάζον εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο του Πωγωνίου με παμπάλαιες εκκλησίες, σχολεία και το ενδιαφέρον Λαογραφικό Μουσείο.
Η Πωγωνιανή υπήρξε έδρα επισκοπής το 1863 και διοικητικό κέντρο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Από τα σημαντικότερα ιστορικά κτίρια είναι το λεγόμενο «Σαράι του Μπέη» που κατασκευάστηκε το 1880. Εξαίρετου φυσικού κάλλους είναι το δρυοδάσος που εκτείνεται νότια από την Πωγωνιανή έως το χωριό Ποντικάτες.

Το φαράγγι του Κουβαρά
Ευκολότερο σημείο πρόσβασης σε αυτό το θαύμα της ηπειρωτικής φύσης, είναι το χωριό Δολό, διαμέσου του μονοπατιού που ξεκινά από την άκρη του οικισμού. Το μήκος της χαράδρας αγγίζει τα 5 χλμ. με το στενότερο άνοιγμα να φθάνει τα 100 μέτρα στη θέση «Σκέμπια Κουβαρά», ενώ το μεγαλύτερο που φθάνει τα 200 μέτρα, βρίσκεται στη θέση Φραξοράχη. Στο βάθος της κρύβεται το πέτρινο γεφύρι του Δολού με πλάτος 15 μέτρων που κτίστηκε το 1928.
Από το Δολό στο Ωραιόκαστρο και στη Βήσσανη
Οκτώ χιλιόμετρα από την Πωγωνιανή σε μια απόκρημνη περιοχή, συναντάμε το όμορφο Δολό που έχει χαρακτηρισθεί διατηρητέος παραδοσιακός οικισμός και μάλιστα διαθέτει αξιόλογη αγροτοτουριστική μονάδα.
Γεφύρια, εκκλησίες και θαυμάσια λιθόκτιστα σπίτια, από αυτά που με μαεστρία έκτισαν στο πέρασμα των αιώνων οι περίφημοι Ηπειρώτες παραδοσιακοί τεχνίτες της πέτρας, υπάρχουν παντού. Στο κέντρο του οικισμού δεσπόζει ο επιβλητικός ναός του Αγίου Νικολάου (τρίκλιτη βασιλική) που κτίσθηκε 1812 από τον Πωγωνιανίτη αρχιμάστορα Πασχάλη Ζούνη. Το εσωτερικό του κοσμούν οι αγιογραφίες του ντόπιου ζωγράφου Κούρου.
Από το Δολό ακολουθώντας πάντα ασφάλτινους δρόμους με αρκετές όμως στροφές, αλλά χωρίς κίνηση, πραγματοποιούμε ένα ευχάριστο οδοιπορικό στα χωριά Κακκόλακος, Μερόπη, Κάτω Μερώπη, Ωραιόκαστρο, Βήσαννη. Με σύντομη παράκαμψη προσεγγίζεται το παραδοσιακό χωριό Δρυμάδες (1.050 υψόμ.) στις πλαγιές του όρους Νεμέρτσικα που σχεδόν ακουμπά στη μεθοριακή γραμμή.Το Ωραιόκαστρο είναι κτισμένο κοντά στις πηγές του ποταμού Γορμού. Εδώ έχουν έρθει στο φως υπολείμματα της αρχαίας ακρόπολης Ωραιοκάστρου, αλλά και ταφικών τύμβων, ενώ έχουν εντοπιστεί οικιστικά ίχνη που χρονολογούνται από την Υστερη εποχή του Χαλκού μέχρι και την Ελληνιστική εποχή. Μετά το Ωραιόκαστρο ο δρόμος κλωθογυρνά σαν φίδι μέσα από πυκνόφυτα δρυοδάση και καθώς ολοένα κερδίζει υψόμετρο, προσφέρει ανεπανάληπτη θέα στη χιονισμένη, μέχρι τον Μάιο, οροσειρά της Τύμφης.
Επόμενη στάση η παραδοσιακή Βήσσανη με τη φημισμένη σε όλη την Ηπειρο Ελληνική Σχολή, το Παρθεναγωγείο και τις λαμπρές εκκλησίες. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει αυτή της Ευαγγελίστριας -κτίσμα του 1630. Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι και η μονή Αβελ (1776). Aν φθάσετε μέχρι εδώ θα πρέπει να δείτε τις υπέροχες τοιχογραφίες και το σπάνιας τεχνικής επιχρυσωμένο τέμπλο. Η Βήσσανη επικοινωνεί πλέον με ασφάλτινο δρόμο με το Δελβινάκι, γεγονός που διευκολύνει αφάνταστα τις μετακινήσεις (11 χλμ.).
Εθνος / Ζερμαίν Αλεξάκη / Θοδωρής Αθανασιάδης /www.viewsofgreece.gr

 

Ευχαριστούμε πολύ το epirusgate.blogspot.gr

Κατηγορία Πρωτοσέλιδο

ΠΩΓΩΝΙ
Δραστηριότητες στο ύπαιθρο
Η ενδιαφέρουσα φύση του Πωγωνίου, σε συνδυασμό με τις ψηλές κορυφές της Νεμέρτσικας (υψ. 2207 μ.), καθιστούν την περιοχή ξεχωριστή για ορειβατικές και πεζοπορικές διαδρομές καθώς και για ποδήλατο βουνού.
Ο ορεινός όγκος της Νεμέρτσικας προσεγγίζεται από τα χωριά Κεφαλόβρυσο μετά από 4 ώρες πορείας, Κάτω Μερόπη μετά από 3 ώρες και 30΄, τον Παλαιόπυργο μετά από 4 ώρες και τον Κακόλακκο μετά από 4 ώρες.
Ενδιαφέρουσα πεζοπορική διαδρομή γίνεται στο φαράγγι του Κουβαρά, από το Δολό στην Πωγωνιανή σε 1 ώρα και 30΄ περίπου. Από το Δελβινάκι μονοπάτι οδηγεί στον Παλαιόπυργο σε 4 ώρες περίπου.
Οι παλιοί χωματόδρομοι, αλλά και οι ασφαλτόδρομοι, που ενώνουν τα χωριά είναι ιδανικοί για ποδήλατο βουνού ενώ ο ποταμός Γόρμος προσφέρεται για canyoning.

Πεζοπορίες
Χαράδρα Κουβαρά Δολό – Πωγωνιανή εύκολο (1ώρα έως 1,30) Στην χαράδρα του Κουβαρά υπάρχουν διάφορα μονοπάτια.
1. Από κάτω μέρος του Χωρίου έως τις "ΒΡΥΣΕΣ", όπου υπάρχουν φυσικές "πισίνες" για μια δροσερή βουτιά. 30 λεπτά περίπου κατάβαση και άλλα 30 ανάβαση. Εύκολο μονοπάτι (1 δυσκολία).
2. Από το σημείο "ΤΣΟΥΜΠΑΡΙ" , πριν το χωρίο, μέχρι και το χωρό της Πωγωνιανής, περνώντας κάθετα την χαράδρα από το πέτρινο γεφύρι.
Η χαράδρα αρχίζει από τη θέση  Μύλος  στο Ξυλογέφυρο και συγκεκριμένα από το γιοφύρι της Νονούλως και συνεχίζεται με κατεύθυνση από βορρά προς νότο  (ΒΒΑ – ΝΝΔ) μέχρι τη θέση Χαλάσματα, όπου παίρνει περισσότερο δυτική κατεύθυνση ως τους Μύλους στα  Παρακάτωνα. 
Είναι απόκρημνη και δύσβατη στο μεγαλύτερο μέρος της με απότομες βραχώδεις κορυφές (τα χείλη της χαράδρας ή Φρύδια) από την ανατολική, αριστερή πλευρά από την αρχή της ως το χωριό και σχεδόν σε όλο το μήκος της από τη δυτική πλευρά την Πέρα, το Φρύδι.

Κ. Λάβδανη - Μονή Μακρυαλέξη (1,5ώρα – 2ώρες) #δύσκολο
Το εν λόγω μονοπάτι ξεκινάει από το χωριό Κ. Λαβδανη, ένα χωριό πάρα πολύ αραιοκατοικημένο που βρίσκεται στα σύνορα Ν. Ιωαννίνων με Θεσπρωτίας και Αλβανίας. Περπατώντας αυτή την διαδρομή έχεις την ευκαιρία να ανεβείς το όρος Τσαμαντά η Μουργκάνα μέχρι τα 1000μ περίπου μέτρα από την ανατολική του πλευρά.
Η αρχή της διαδρομής ξεκινάει από την εκκλησία Παναγία Λαμποβίστρα που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού(την βρίσκεις μόνο ρωτώντας αν βρεις κάποιον)στα 300μ και καταλήγει σε ένα από τα παλαιότερα και άπειρης ομορφιάς μοναστήρια της Ελλάδος την Παναγία του Μακρυαλέξη (7ος-9ος αιώνας μ.χ) στα 1000μ. Η διαδρομή διαρκεί περίπου 2 ώρες και περίπου μέχρι τα μισά της έχει πολύ δύσκολη ανηφόρα. Όταν βγεις στα 700μ όμως αρχίζει και γίνεται εύκολη. Όταν φτάσεις στο μοναστήρι είσαι μέσα στις καστανιές τις κρανιές και τις καρυδιές.
Κοιτώντας Βόρεια βλέπεις όλη την επαρχία Πωγωνίου μέχρι το όρος Νεμέρτσικα, απέναντι (ανατολικά) βρίσκεται το όρος Κασιδιάρης και νοτιοανατολικά αγναντεύεις μέχρι τα 60χμ απόσταση τον νομό Θεσπρωτίας.
Κατά την παράδοση, η οποία ωστόσο δεν επιβεβαιώνεται ιστορικά, η μονή κτίστηκε, από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Πωγωνάτο και ανακαινίστηκε αργότερα από κάποιον Μακρυαλέξη, από όπου πήρε και την επωνυμία της. Στη σημερινή του πάντως μορφή το καθολικό είναι κτίσμα του 1585. Οι τοιχογραφίες του χρονολογούνται το 1599 και είναι έργο ζωγράφων από το Λινοτόπι Καστοριάς.

Πωγωνιανή (υψ. 750μ.) - Ωραιόκαστρο (υψ.500μ.) καλής βατότητας - 6 ώρες

Η βασική πεζοπορική διαδρομή μήκους 15χλμ  με αφετηρία την Πωγωνιανή, κινείται ανατολικά, κατηφορίζει προς το βάθος του φαραγγιού του Κουβαρά μέσα από μια οργιώδη βλάστηση που σχηματίζει φυσικές στοές από οξιές, βελανιδιές, πλατάνια, γαύρους, όστριες κ.α. 
Διασχίζει το πέτρινο γεφύρι της Νονούλως το οποίο δεσπόζει μέσα σε ένα επιβλητικό περιβάλλον από βράχια σμιλεμένα από την ορμή των νερών του χείμαρρου. Στην συνέχεια το μονοπάτι ανηφορίζει και καταλήγει στον οικισμό Δολό. Από εκεί κινείται βόρεια επί της επαρχιακής οδού με κατεύθυνση τον Κακκόλακο και σε 2 χλμ. εγκαταλείπει τον δρόμο αυτό και ακολουθεί δασικό δρόμο με κατεύθυνση ανατολική.
Η διαδρομή διέρχεται κατά τμήματα από δασώδεις με βελανιδιές περιοχές και λιβάδια, ενώ ο δασικός δρόμος εναλλάσσεται με τμήματα ομαλού μονοπατιού έως ότου καταλήξει στο χωριό Ωραιόκαστρο.   Θέσεις ειδικού ενδιαφέροντος: ο οικισμός της Πωγωνιανής, το Φαράγγι Κουβαρά, το γεφύρι Νωνούλως, ο διατηρητέος οικισμός Δολού, το γεφύρι και ο Νερόμυλος «Γκρέτσας», οι Προϊστορικοί Τύμβοι κοντά στις πηγές «Γκλάβας Ωραιοκάστρου», οι πηγές Γκλάβας, τα ερείπια ακρόπολης Ωραιοκάστρου στην θέση «Κάστρο» και το «Κατωγέφυρο» Ωραιοκάστρου.

Οικισμός Δολού (υψ. 800μ.) - ξωκλήσι Αγ. Χριστόφορου (1.125μ.) – 1 ώρα
Η δευτερεύουσα αυτή πεζοπορική διαδρομή 2χλμ είναι μέτριας βατότητας και ξεκινάει πάνω από το βόρειο όριο του χωριού, το οποίο βρίσκεται στις πλαγιές του όρους Κουτσόκρανο και κινείται νοτιοανατολικά του χωριού με ανοδική πορεία. Το μονοπάτι διασχίζει αρχικά θαμνώδεις εκτάσεις με σκληρόφυλλη μεσογειακή βλάστηση, ενώ στην συνέχεια εναλλάσσονται κομμάτια με δενδρώδη βλάστηση (βελανιδιές, γαύροι κ.α.) και διάκενα δάσους.
Το εκκλησάκι του Αγ. Χριστόφορου βρίσκεται στο τέλος αυτής τη διαδρομής, στην κορυφή του όρους Κουτσόκρανου. Είναι φτιαγμένο από περίτεχνα ταιριασμένη πέτρα και ξύλο, ένα μνημείο απλότητας και επιβλητικής ομορφιάς, το οποίο παράλληλα σε ανταμείβει με την πανοραμική θέα προς το όρος Μακρύκαμπο και την Νεμέρτσικα.

Θέση Γιάλιστα (υψ.800μ.) οικισμός Κακκόλακος (υψ. 1.000μ.) - 2 ώρες
Το μονοπάτι μήκους 3χλμ και μέτριας βατότητας  κινείται βόρεια της βασικής διαδρομής σε χαρακτηριστική ράχη.
Διασχίζει μια περιοχή με έντονες κλίσεις, ρεματιές που σχηματίζουν μικρές φυσικές λιμνούλες και καταρράκτες, και πυκνή δενδρώδη βλάστηση στην οποία κυριαρχούν οι δρύες, οι βελανιδιές, οι κρανιές, τα σκλήθρα.

Θέση «Καστανιές» (υψ.650μ.) οικισμός Μερόπη (υψ. 900μ.) – 2 ώρες
Η διαδρομή αυτή, 2,5λχμ μέτριας βατότητας, κινείται βόρεια της βασικής σε μία εντυπωσιακή ρεματιά και στη συνέχεια, σε ράχη, στην κορυφή της οποίας υπάρχει μια μεγάλη συστάδα καστανιών.
Το μονοπάτι ακολουθεί έντονα ανηφορική πορεία μέσα από πυκνή δενδρώδη βλάστηση από βελανιδιές, ενώ εναλλάσσεται συχνά με χωματόδρομο ικανοποιητικής βατότητας.
Στο μέσο περίπου της διαδρομής, το μονοπάτι συναντάει το λιτό εκκλησάκι της Αγ. Παρασκευής, στο οποίο ξεχωρίζει το παλιό ξυλόγλυπτο τέμπλο.
Η διαδρομή καταλήγει στο διατηρητέο παλαιό σχολείο Μερόπης-Παλαιόπυργου.

Θέση «Γκρέτσι» (υψ.600μ.) - οικισμός Παλαιόπυργου (υψ. 900μ.) - 2 ώρες
Η διαδρομή αυτή 3χλμ και μέτριας βατότητας έχει την αφετηρία της στο πέτρινο γεφύρι στην θέση «Γκρέτσι», δυτικά του οποίου, και σε απόσταση 500μ βρίσκεται ο αναπαλαιωμένος νερόμυλος Γκρέτσα, σε μια τοποθεσία με εντυπωσιακούς γεωλογικούς σχηματισμούς, καταρράχτες και φυσικές βάθρες. Ένα τοπίο στο οποίο αποτυπώνεται, με απλότητα αλλά και άπλετη ομορφιά, μια αρμονική σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ ανθρώπου και φύσης με ένα μαγευτικό αποτέλεσμα.
Το μονοπάτι, τμήματα του οποίου ακολουθούν δασικό δρόμο ικανοποιητικής βατότητας, διασχίζει δασώδη περιοχή στην οποία κυριαρχούν οι βελανιδιές.

Θέση «Πύργος» - Οικισμός κάτω Μερόπη (υψ. 750μ.) – 3 ώρες
Το μονοπάτι, 4χλμ και μέτριας βατότητας, κινείται βόρεια της βασικής διαδρομής, με αφετηρία τα ερείπια προϊστορικού κάστρου στην θέση «Πύργος» και καταλήγει στον οικισμό κάτω Μερόπη, διασχίζοντας εδάφη με σχετικά έντονες κλίσεις, και πυκνή βλάστηση στην οποία κυριαρχούν οι βελανιδιές αλλά και θαμνώνες σκληρόφυλλης μεσογειακής βλάστησης.
Τμήματα της διαδρομής ακολουθούν δασικό δρόμο με καλή βατότητα.

Η διαδρομή προσφέρει την δυνατότητα θέασης, της πανέμορφης κοιλάδας που απλώνεται στους πρόποδες της Νεμέρτσικας. 
Το τοπίο, ταξιδεύει τον επισκέπτη και αποτελεί μία τρανή απόδειξη της αρμονικής συνύπαρξης ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος.

Παλαιόπυργος Κορυφή – Μερόπη (6ώρες και 45λεπτά με επιστροφή #μέτριας δυσκολίας)
Το μονοπάτι δεν έχει σήμανση. Παλαιόπυργος – παλιό μονοπάτι (σε ορισμένα σημεία σώζεται το καλντερίμι. Προφήτης Ηλίας – αγροτικός δρόμος – δεξαμενή – Μπιτσικόπουλο κορυφή 2207μ.
Η διαδρομή αρχίζει από το χωριό Παλαιόπυργος, όπου στην είσοδο του χωριού ακολουθείτε παλιό μονοπάτι με βόρεια κατεύθυνση, που θα σας οδηγήσει στο ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία.
Από εκεί με βορειοδυτική ανηφορική κατεύθυνση θα συναντήσετε τον αγροτικό δρόμο που θα σας οδηγήσει στην πηγή Μπιτσικόπουλο όπου υπάρχει τσιμεντένια δεξαμενή, μετά από πορεία δύο ωρών από το χωριό. Από τη δεξαμενή για την κορυφή η πορεία γίνετε δυσκολότερη, αφού πρέπει να ανεβείτε περίπου 900μ. επίπονης ανηφόρας σε ένα σχετικά κακό μονοπάτι, ώσπου να καταλήξετε στον αυχένα και κατόπιν στην πρώτη κορυφή που ανήκει στην Ελλάδα μετά από πορεία τριών ωρών και 45λεπτών περίπου από το χωριό.
Χρειάζεται προσοχή γιατί από εκεί και πέρα η επόμενη κορυφή ανήκει στην Αλβανία και απαγορεύεται η προσέγγισή της.
Διαφορετικά μονοπάτια για την κορυφή γίνονται από την Μερόπη και τον Κακόλακκο.

Κακόλακκος – Νεμέρτσικα
Το όρος Νεμέρτσικα (ή Δούσκος) βρίσκεται στα όρια μεταξύ του Ελληνικού και του Αλβανικού κράτους, είναι χωρισμένο στα δυο με τη ψηλότερη κορυφή του  (υψόμετρο 2486 μ.) να βρίσκεται στην Αλβανική μεριά.
Στο ελληνικό έδαφος βρίσκεται η δεύτερη ψηλότερη κορυφή του βουνού που το ύψος της αγγίζει τα 2198 μέτρα).
Η διαδρομή για την  κορυφή είναι ανηφορική, ακολουθώντας πορεία με δυτική κατεύθυνση 3 περίπου ωρών, που άρχισε από το χωριό Κακόλακκος Πωγωνίου.
Η πορεία μας ξεκίνησε από την πλατεία του χωριού (970 μ.), που φέρει το όνομα του Σουλιώτη οπλαρχηγού Μάρκου Μπότσαρη, ο οποίος την περίοδο 1815-20 έδρασε στη περιοχή, όπως αναφέρει η στήλη του μνημείου που έχει στηθεί στον χώρο.
Ακριβώς δίπλα από το μνημείο αρχίζει ο τσιμεντόδρομος που ανηφορίζει προς τη πάνω πλευρά του χωριού και τον οποίο, για λίγα μέτρα ακολουθούμε. Ύστερα από την πρώτη στροφή του δρόμου, στρίβετε δεξιά στο μονοπάτι που οδηγεί προς τη δεξαμενή του χωριού, η οποία βρίσκεται μόλις 500 μέτρα πιο πάνω από το σημείο της εκκίνησης.
Από τη δεξαμενή ξεκινάει ένα ευδιάκριτο αλλά χωρίς σήμανση μονοπάτι που κινείται μέσα στη λακκιά της περιοχής. Το πέρασμα αυτό χρησιμοποιείται για να περνούν και για να ελέγχονται οι σωλήνες που φέρνουν το νερό στο χωριό.
Το μονοπάτι έχει μήκος περίπου 1400 μέτρων, με τα 2/3 του να είναι ιδιαίτερα ανηφορικά και κάπως δύσβατα αφού κινούμαστε σ’ ένα έδαφος αρκετά σκληρό που σε σημεία γίνεται ολισθηρό εξαιτίας των χαλικιών της περιοχής.
Όταν φτάσουμε σε υψόμετρο 1400 μέτρων το μονοπάτι μας συναντά έναν χωματόδρομο, τον οποίο και ακολουθούμε για το επόμενο ενάμισι χιλιόμετρο. Μόλις περάσουμε τις πηγές και αφού έχουμε φτάσει σε υψόμετρο 1600 μέτρων, βγαίνουμε από τον δρόμο μας.
Βρισκόμαστε ακριβώς κάτω από τη κορυφή και αρχίζουμε να ανηφορίζουμε προς τα πάνω. Το τελευταίο αυτό στάδιο της ανάβασης μας είναι και το πιο δύσκολο αφού δεν υπάρχει κάποιο ευδιάκριτο μονοπάτι για να το ακολουθήσουμε.
Κάποια περάσματα που κατά διαστήματα διακρίνονται, γρήγορα χάνονται. Έτσι είναι στη κρίση του κάθε επισκέπτη της περιοχής να διαλέξει το σημείο από το οποίο θα προσεγγίσει πιο εύκολα τη κορυφή.

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΑΝΩ ΚΑΛΑΜΑ
Οι εκτάσεις του δήμου Άνω Καλαμά αποτελούν  τον παράδεισο του πεζοπόρου.
Τα μονοπάτια,  στο μεγαλύτερο μέρος τους, περνούν από δασοσκεπή μέρη, οι κλίσεις τους είναι ήπιες και μπορούν να τα περπατήσουν άνθρωποι όλων των ηλικιών. Σημαντικό στοιχείο των μονοπατιών της περιοχής είναι ότι όλα βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από τα χωριά και η πρόσβαση τους είναι εύκολη.
Είναι προφανές, ότι μπορεί να υπάρξει πληθώρα εναλλακτικών διαδρομών, που θα προκύψουν από την τροποποίηση των προτεινόμενων, είτε αυξάνοντας, είτε μειώνοντας τα χιλιόμετρα της διαδρομής ανάλογα με της δυνάμεις του κάθε ενός.
 
Διαδρομές στο Δερβένι
1.    Διάσχιση από Λίμνη Ζαραβίνα, μέχρι το Μαζαράκι  Ώρες : 4.30`
2.    Δερβένι από λίμνη Ζαραβίνα μέχρι τη διασταύρωση του κεντρικού δρόμου του Άνω Παρακαλάμου (Αγία Παρασκευή), έξοδος από το Δερβένι, Άγιος Κωνσταντίνος, Αγία Μαρίνα, Άγιοι Ανάργυροι, Κουκλιοί. Ώρες : 4.00`.
3.    Δερβένι από λίμνη Ζαραβίνα μέχρι τη διασταύρωση του κεντρικού δρόμου του Άνω Παρακαλάμου (Αγία Παρασκευή), έξοδος από το Δερβένι, Άνω Παρακάλαμος, μοναστήρια -  εκκλησίες Πογδόριανης, μέχρι τον Προφήτη Ηλία, «γύρος του λόφου Σωσίνου» Παρακάλαμος.
4.    Δερβένι από λίμνη Ζαραβίνα μέχρι τη διασταύρωση του κεντρικού δρόμου του Άνω Παρακαλάμου (Αγία Παρασκευή), έξοδος από το Δερβένι, Άνω Παρακάλαμος, μοναστήρια -  εκκλησίες Πογδόριανης, μέχρι τον Προφήτη Ηλία, «γύρος του λόφου Σωσίνου» - Καστανιές – Παλιό Μαυρονόρος – Σιταριά – Χάνια – Δερβένι – Παρακάλαμος. Ώρες : 6.00`.

Διαδρομές στον Κασιδιάρη
Διαδρομές στο όρος  Κασιδιάρης μπορούν να γίνουν από:
1.    Σιταριά - Άγιος Γεώργιος - Άγιος Ιωάννης – Παναγιά – ανάβαση στον Κασιδιάρη – διάσχιση βουνού – κατάληξη μέσω Παλιογκρίμπιανης Καστρί, Παναγιά :
2.    Την Ιερομνήμη, μέσω δασικού δρόμου, Σιάνιστας (έρημο χωριό).
3.    Τους Κουκλιούς, μέσω παλιού μονοπατιού, Μονή Αγίου Νικολάου.
4.    Τους Κουκλιούς, μέσω παλιού μονοπατιού, Προφήτης Ηλίας, Πύργος Μελά, Παηδονιά.
5.    Την Αρετή μέσω παλιού μονοπατιού , Παηδονιά.
6.    Μέσω παλιού μονοπατιού, Παηδονιά, Άνω Παρακάλαμος, μοναστήρια -  εκκλησίες Πογδόριανης, μέχρι τον Προφήτη Ηλία, ``γύρος του λόφου Σωσίνου`` Παρακάλαμος.

Μικρές διαδρομές ανάμεσα στα χωριά
Ώρες πορείας 1-3 ώρες.
Διαδρομές από το χωριό Σιταριά
1.    Πλατεία χωριού - Χάνια – Μύλοι - Άγιος Κων/νος - χωματόδρομος Σιταριάς -  Παρακαλάμου – Σιταριά - περίπατος στο χωριό –- Άγιος Αθανάσιος - Άγιος Δημήτριος.
2.    Σιταριά – Άγιος Γεώργιος - Άγιος Ιωάννης – Παναγιά

Διαδρομές από το χωριό Παρακάλαμος
1.    Πλατεία χωριού, παραποτάμια διαδρομή (Λιμπούσδα) - Χάνια Σιταριάς – Δερβένι – Αγία Παρασκευή – Άγιος Κωνσταντίνος – Επιστροφή Παρακάλαμος.
2.    Πλατεία χωριού, παραποτάμια διαδρομή (Λιμπούσδα) - Χάνια Σιταριάς – Δερβένι – Μύλοι Σταριάς και Σωσίνου – παλιός δρόμος Σιταριάς – Παρακάλαμος.
3.    Πλατεία χωριού – παραποτάμια διαδρομή (Λιμπούσδα) – μύλος Καλαμιού – Μετόχι – Ρεπετίστα - Βορώνι (Παναγιά) – Οχυρά `40, Βροντισμένη – γύρος Λεπροβούνι – επιστροφή
4.    Άνω Παρακάλαμος – γύρος Λόφου Σωσίνου – οχυρά `40 – μοναστήρια και εκκλησιές Πογδόριανης.
5.    Πλατεία χωριού, παραποτάμια διαδρομή (Λιμπούσδα) - Χάνια Σιταριάς – Δερβένι – Αγία Παρασκευή. 

Διαδρομές από το χωριό Κουκλιοί
1.    Πλατεία - Γανατιά – Αγία Παρασκευή – Μύλος Κουκλιών – Παναγιά – σχολείο – Μονή Αγίου Νικολάου – επιστροφή.
2.    Πλατεία - Γανατιά – Αγία Παρασκευή – Μύλος Κουκλιών – Προφήτης Ηλίας.
3.    Πλατεία – Άγιος Νικόλαος – Καστρί Παλιογκρίμπιανη – Παηδονιά- Κουκλιοί.

Διαδρομές από το χωριό Ιερομνήμη
1.    Πλατεία – Νήστικος – Μύλος Ιερομνήμης – Άγιος Γεώργιος – Αγία Μαρίνα – Σχολείο – Περίπατος στο χωριό – Αγία Τριάδα – Παναγιά – Κακαβίτσα.
2.    Πλατεία – Σιάνιστα – Κασιδιάρης – Καστρί Παλιογρίμπιανη.

Διαδρομές από το χωριό Βροντισμένη
1.    Πλατεία - Άγιος Γεώργιος – Παλιοχώρι – Πολυβολεία – χαρακώματα - επιστροφή από τον παλιό δρόμο Χρυσόρραχη Βροντισμένη - Άγιος Γεώργιος – Πλατεία.
2.    Πλατεία – Γέφυρα Καλαμά _ Γέφυρα Μπέλεϋ – Βορώνι -Γύρος Λεπροβουνίου – Οχυρά – Άγιος Μάρκος – Γέφυρα Αρετής - Πλατεία

Διαδρομές στον φυσικό Καταρράκτη
1.    Καταρράκτης (χωριό) – Άγιος Γεώργιος - Αγία Παρασκευή – Πεζογέφυρα – μύλοι Καταρράκτη – προσέγγιση – Ταξιάρχης – Μαζαράκι.
2.    Καταρράκτης (χωριό) – Άγιος Γεώργιος - Αγία Παρασκευή – Πεζογέφυρα - προσέγγιση φυσικού καταρράκτη από την ανατολική πλευρά του Καλαμά - Ριάχοβο – Λίμνη Ντοβρίτσι – γύρος Λίμνης.

Διαδρομές στη χαράδρα του καταρράκτη
1.    Καταρράκτης (χωριό) – Ουρανογέφυρο – Πορταζιά – Καταρράκτης (χωριό.
2.    Καταρράκτης (χωριό) – Πορταζιά - Μπιτσινάρα – Καταρράκτης (χωριό).
3.    Συνδυασμός των δύο παραπάνω.

Διαδρομές από το χωριό Ριάχοβο
Ριάχοβο – Λίμνη Ντοβρίτσι – γύρος Λίμνης – Ριάχοβο - περίπατος στο χωριό.

ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΠΟΔΗΛΑΤΟΥ

Οι ποδηλάτες θα συναντήσουν στον Άνω Καλαμά πολλές ενδιαφέρουσες διαδρομές  στους χωμάτινους δρόμους και τα μονοπάτια της περιοχής.
Κάθε χρόνο, τον μήνα Ιούνιο, διοργανώνεται ποδηλατοδρομία με την συμμετοχή πολλών ποδηλατών και ιδιαίτερα παιδιών.
Η διαδρομή ξεκινάει από τον Παρακάλαμο στις 8 το πρωί, περνάει από τους Κουκλιούς, το Ριάχοβο και καταλήγει στο Μαζαράκι. Στο τέλος της  εκδήλωσης προσφέρονται εδέσματα και γίνεται κλήρωση  ποδηλάτων για τους συμμετέχοντες.

ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΓΙΑ ΑΛΟΓΑ

Ξεχωριστές διαδρομές για ιππασία υπάρχουν στης εκτάσεις του δήμου. Η πιο ενδιαφέρουσα διαδρομή αρχίζει από τον Άνω Παρακάλαμο περνά κάτω από τους Κουκλιούς, στον κάμπο, στην λίμνη Ριαχόβου, κάτω από το Μαζαράκι, μεταξύ Βροντισμένης και Ρεπετίστας, την γέφυρα Λιμπούσδας, τον Παρακάλαμο, το Ντερβένι στην Σιταριά, το Μαυρονόρος, την Αγ. Παρασκευή και καταλήγει ξανά στον  Άνω Παρακάλαμο.

ΠΡΟΣΒΑΣΗ – ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΕΣ

Τα περισσότερα χωριά των Δήμων Άνω Πωγωνίου και Δελβινακίου έχουν καθημερινή συγκοινωνία με λεωφορεία ενώ η κοινότητα Πωγωνιανής κάθε Δευτέρα, Τετάρτη και Παρασκευή. Για την Κακαβιά υπάρχουν καθημερινά δρομολόγια ανά ώρα, από τις 9:30 π.μ. έως τις 7:15 μ.μ.
ΚΤΕΛ Κονίτσης- Κακαβιάς- Πωγωνίου Τηλ. 26510 26211


Καταλύματα  στην περιοχή του Πωγωνίου                                                                                                  
•    ΚΩΣΤΑΡΑΣ ΧΡ. Α’ κατηγορίας - (Δολό) , τηλ.26570-37648.                       
•    ΝΤΕΜΙΡΗΣ .Γ. Β’ κατηγορίας - (Δελβινάκι) , τηλ.26570- 22007.            
•    ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΙΡΙΣΗ ΔΕΛΒΙΝΑΚΙΟΥ. Β’ κατηγορίας - (Δελβινάκι) , τηλ.26570- 22605.                                            
•    ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΣΧΙΖΑΣ.Δ. Β’ κατηγορίας - (Ωραιόκαστρο) , τηλ.26570- 41440.
•    ΣΥΝΤΑΚΑΣ. Λ. » Γ’ κατηγορίας - (Ωραιόκαστρο) , τηλ.26570- 41440.
•    ΤΣΕΚΟΥΡΑ ΓΑΡΥΦΑΛΙΑ » Β’ κατηγορίας-(Κτίσματα), τηλ.26570- 41245.
•    Κοινοτικοί ξενώνες στο Βασιλικό και στη Ρουψιά.
•    Ξενώνας της Αδελφότητας Παλαιοπυργιτών στον Παλαιόπυργο.
•    Ξενώνας της Αδελφότητας Κάτω Μεροπαίων στην Κάτω Μερόπη (τηλ.26570- 41241)

•    Χαρίση Θεοφανία (Κάτω Μερόπη 6948543661)

Κατηγορία Αξιοθέατα

 

 

 

Σημεία & Αξιοθέατα Ιστορικού – Πολιτιστικού – Πολιτισμικού -Φυσιολατρικού  Ενδιαφέροντος
Αποτύπωση σημείων ιστορικού, πολιτιστικού, πολιτισμικού, και φυσιολατρικού ενδιαφέροντος που βρίσκονται στη Γεωγραφική Ενότητα όπως: μνημεία που διασώζονται, χώροι μουσείων και εκθέσεων, περιοχές φυσικού κάλους,  κλπ.

ΠΩΓΩΝΙ
Το Βασιλικό βρίσκεται σε υψόμετρο 800 μ. και είναι πατρίδα του Πατριάρχη Αθηναγόρα. Το χωριό είναι κτισμένο αμφιθεατρικά κάτω από ένα γυμνό ύψωμα, όπου και βρέθηκαν ίχνη ακρόπολης. Έχει πετρόκτιστα σπίτια και αρκετά κτίρια με σημαντικά στοιχεία λαϊκής αρχιτεκτονικής.
Ξεχωρίζει η μονή του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης (1779), κτισμένη σ’ ένα πυκνό δάσος με βελανιδιές. Το καθολικό της μονής είναι μονόκλιτη βασιλική με τρούλο και έχει ξυλόγλυπτο επιχρυσωμένο τέμπλο.
Αξιόλογη είναι και η εκκλησία της Υπαπαντής του Σωτήρος  (1779), όπου από τα χρόνια της  Τουρκοκρατίας πραγματοποιείται παραδοσιακό γλέντι, με κοινό τραπέζι, στο σχολείο του χωριού. Η παλιότερη εκκλησία του χωριού είναι αυτή του Αγίου Αθανασίου, που χρονολογείται γύρω στο 1300 και βρίσκεται στα βόρεια.
Επισκεφτείτε το σπίτι του Πατριάρχη Αθηναγόρα, που έχει διαμορφωθεί σε μουσείο, με προσωπικά αντικείμενα του Πατριάρχη και περπατήστε στο κοντινό δάσος με τις καστανιές.
Από το Βασιλικό, μονοπάτια οδηγούν στη Ρουψιά σε 1 ώρα και 30΄, στον Πωγωνίσκο σε 3 ώρες και στο Μπουραζάνι σε 2 ώρες και 30΄ περίπου. Στο Βασιλικό υπάρχει  κοινοτικός ξενώνας.

Το Κεφαλόβρυσο, αποτελούσε βάση της διοικητικής διαιρέσεις του νόμου Καποδίστρια  έδρα του δήμου Άνω Πωγωνίου και έδρα πολλών διοικητικών υπηρεσιών. Βρίσκεται σε υψόμετρο 650 μ. και είναι κτισμένο στις νότιες κλιτύες του όρους Νεμέρτσικα.
Το Κεφαλόβρυσο αποτελεί το οικονομικό κέντρο της περιοχής, καθώς διαθέτει εργοστάσιο μεταλλοτεχνίας, τη γνωστή ως «Μεταλλουργική Βιομηχανία» και πολλές κτηνοτροφικές μονάδες.
Από το Κεφαλόβρυσο ορειβατικές διαδρομές οδηγούν στο όρος Νεμέρτσικα, περνώντας από το Μπιτσικόπουλο (παλιό ερειπωμένο χωριό, καλοκαιρινό θέρετρο του Αλή Πασά) και καταλήγοντας στην κορυφή σε 4 ώρες περίπου.

Η Κάτω Μερόπη, βρίσκεται σε υψόμετρο 750 μ. και απέχει 64 χμ. από τα Ιωάννινα. Στην περιοχή της Κάτω Μερόπης υπάρχει αρχαιολογικός χώρος, στη θέση Γκλάβα, όπου σώζονται κιβωτιόσχημοι τάφοι.
Αξιόλογα δείγματα αγροτικών κατασκευών θ’ ανακαλύψετε στο χωριό, όπως αλώνια, πέτρινες καλύβες και ερειπωμένα αρχοντικά σπίτια.
Επισκεφτείτε το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου ή μονή Φραστανών (1614). Το μοναστήρι βρίσκεται νότια σε λόφο με μοναδική θέα, περιβάλλεται από δάσος με αιωνόβιες βελανιδιές και απέχει 2 χμ. από το χωριό. Στο μοναστήρι, στις 29 Αυγούστου, γίνεται το ετήσιο πανηγύρι. Το καθολικό της μονής, σταυροειδής ναός με τρούλο, αποτελείται από πρόναο, κυρίως ναό και Ιερό Βήμα, όλα διακοσμημένα με ωραίες τοιχογραφίες.
Ξεχωρίζουν, ακόμη, η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου (1586), η ξανακτισμένη εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (1413) και πολλά ξωκλήσια, όπως της Αγίας Βαρβάρας, του Αγίου Νικολάου, της Μεταμόρφωσης, του Προφήτη Ηλία και των Ταξιαρχών. Το παλιό κτίριο του δημοτικού σχολείου φιλοξενεί τη λαογραφική συλλογή, που περιλαμβάνει 80 συνολικά εκθέματα, εργαλεία, αντικείμενα γεωργικής χρήσης καθώς και τοπικές ενδυμασίες.
Στο χωριό υπάρχει ο ξενώνας της αδελφότητας, όπου μπορείτε να διανυκτερεύσετε. Από την Κάτω Μερόπη, μονοπάτια οδηγούν στο Μπιτσικόπουλο μετά από 2 ώρες πορείας και στη Βήσσανη, μέσω του παλιού μονοπατιού, σε 4 ώρες περίπου.

Ο Παλαιόπυργος, σε υψόμετρο 800 μ. Επισκεφτείτε τους αρχαιολογικούς χώρους στις θέσεις Πλάσι και Παλιούρια, όπου ανακαλύφθηκαν δύο συνοικισμοί της πρώιμης εποχής του σιδήρου, το ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (1862), καθώς και το γεφύρι Γκρέτση και τους νερόμυλους που βρίσκονται σε απόσταση 40΄ πεζοπορίας από τον οικισμό.
Από το χωριό, μονοπάτι οδηγεί στον Προφήτη Ηλία, στο Ξερόπλαγο, στο Μπιτσικόπουλο κι από ’κει στην κορυφή της Νεμέρτσικας (υψ. 2207 μ.), μετά από 4 ώρες πορείας περίπου.

Η Μερόπη (υψ. 860 μ.), που απέχει 64 χμ. από τα Ιωάννινα. Στη θέση «Ανεμόμυλος», υπάρχει αρχαιολογικός χώρος, που περιλαμβάνει οικισμό και νεκροταφείο του 11ου – 4ου αιώνα π.Χ.. Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν το κτίριο του παλιού δημοτικού σχολείου, καθώς και η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Ο Κακόλακκος, που βρίσκεται σε υψόμετρο 960 μ. Σημαντική είναι η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, όπου σώζεται ξυλόγλυπτο τέμπλο, αφιέρωμα της οικογένειας Μάρκου Μπότσαρη.
Από το χωριό το παλιό μονοπάτι οδηγεί, μέσω του Αγίου Αθανασίου και του Προφήτη Ηλία, στους Δρυμάδες μετά από πορεία 2 ωρών. Ένα δύσβατο μονοπάτι ανηφορίζει πάνω από το χωριό και καταλήγει στο Μπιτσικόπουλο και στην κορυφή Νεμέρτσικα, μετά από 4 ώρες περίπου.    

Το Δολό (υψ. 800 μ.), κτισμένο στα ριζά του Κουτσόκρανου, πάνω από τη χαράδρα του Κουβαρά. Το χωριό έχει να επιδείξει ενδιαφέροντα δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής κι έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός διατηρητέος οικισμός.
Επισκεφτείτε τον Άγιο Νικόλαο (1814) στην πλατεία του χωριού, τα ξωκλήσια του Αγίου Ιωάννη, του Αγίου Νικολάου και του Προφήτη Ηλία καθώς και το μύλο και τη γέφυρα της Νονούλως και τη γέφυρα Κουβαρά.
Από το Δολό μονοπάτια οδηγούν στην Πωγωνιανή σε 1 ώρα και 30΄, μέσω της χαράδρας του Κουβαρά και στον Άγιο Χριστόφορο σε 1 ώρα και 50΄ περίπου, όπου μετά τη λειτουργία, στις 9 Μαΐου, ανήμερα του Αγίου Χριστόφορου, οι κάτοικοι του χωριού με τη συνοδεία οργάνων πηγαίνουν στην εκκλησία του χωριού και ακολουθεί γλέντι. Στο χωριό υπάρχει η κατάλληλη υποδομή για διανυκτέρευση και φαγητό.

Οι Δρυμάδες  (υψ. 1040 μ.), απλώνονται στις δυτικές απολήξεις της Νεμέρτσικας, απέχουν 7 χμ. από την Πωγωνιανή και 77 χμ. από τα Ιωάννινα. Σε μικρή απόσταση από το χωριό βρίσκεται ο μεθοριακός τελωνειακός σταθμός των Δρυμάδων.
Επισκεφτείτε τον Άγιο Νικόλαο (1773) στην πλατεία του χωριού, όπου στις 20 Ιουλίου γίνεται παραδοσιακό γλέντι, το οποίο συνεχίζεται και την επόμενη μέρα. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν ο νερόμυλος στο κάτω μέρος του χωριού και τα ξωκλήσια του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Αθανασίου, της Παναγίας και του Προφήτη Ηλία.
Από το χωριό μονοπάτια οδηγούν στο Μπιτσικόπουλο και στην κορυφή Νεμέρτσικα, σε 4 ώρες περίπου καθώς  και  στο Σταυροσκιάδι και στην Πωγωνιανή σε 3 ώρες περίπου. Η διαδρομή Δρυμάδες – Πωγωνιανή, πλούσια σε βλάστηση από βελανιδιές, προσφέρεται για ποδήλατο, λόγω των ομαλών κλίσεων που διαθέτει.

Το Σταυροσκιάδι (υψ. 920 μ.). Το χωριό είναι κτισμένο αμφιθεατρικά σε χαμηλό λόφο απέναντι από τον ορεινό όγκο της Νεμέρτσικας, με ανοιχτό ορίζοντα προς την κοιλάδα του Γόρμου και τα βουνά της Τύμφης.
Επισκεφτείτε την εκκλησία της Θεοτόκου (1814), το σύστημα των αλωνιών, το κτίριο του παλιού δημοτικού σχολείου και τα ξωκλήσια του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Δημητρίου, της Παναγιάς καθώς και της Αγίας Παρασκευής, όπου και γίνεται το ετήσιο πανηγύρι του χωριού.

Η Πωγωνιανή,  βρίσκεται σε υψόμετρο 740 μ. και απέχει 67 χμ. από τα Ιωάννινα. Είναι έδρα της διευρυμένης κοινότητας Πωγωνιανής και αποτελεί σημαντικό οικιστικό κέντρο της περιοχής. Φιλοξενεί το κέντρο παιδικής μέριμνας, το δημοτικό σχολείο, το γυμνάσιο, τη μαθητική εστία και τις τεχνικές σχολές «Ιωάννης Λάτσης».
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν η παλιά αγορά, που βρίσκεται στο κέντρο του οικισμού, η εκκλησία του Αγίου Νικολάου (1875), τρίκλιτη βασιλική με 15 τρουλίσκους, οι οποίοι στηρίζονται στους εξωτερικούς τοίχους και σε δώδεκα κίονες, καθώς και το Σεράι του Μπέη, ο ναός της Αγίας Παρασκευής, η Παναγιά η Καρτερούσα, η Θεοτόκος, ο Αϊ-Λιας και ο Άγιος Αθανάσιος.
Επισκεφτείτε το Λαογραφικό Μουσείο της Πωγωνιανής, που στεγάζεται στο παλιό στρατιωτικό φυλάκιο. Στις συλλογές του περιλαμβάνονται αντιπροσωπευτικά εκθέματα της καθημερινής ζωής, γεωργικά εργαλεία, κεντήματα, στολές και ξυλόγλυπτα του 19ου αιώνα.
Από την Πωγωνιανή μονοπάτια οδηγούν στο Δολό σε 1 ώρα και 30΄, μέσω της Θεοτόκου και στους Ποντικάτες σε 2 ώρες και 30΄ περίπου.

Το Δελβινάκι (υψ. 700 μ.), το οποίο αποτελεί ιστορικό και πολιτιστικό κέντρο του Πωγωνίου και έδρα του δήμου Δελβινακίου, όπου φιλοξενούνται πολλές δημόσιες υπηρεσίες. Παλιά πετρόκτιστα σπίτια κοσμούν το Δελβινάκι, όπως το αρρεναγωγείο, το παρθεναγωγείο, το δημοτικό σχολείο, το ρολόι και τα πηγάδια. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα δύο μοναστήρια που βρίσκονται στον οικισμό.
Η μονή του Αγίου Αθανασίου, που ιδρύθηκε τον 13ο αιώνα και από το 1790 είναι ενοριακός ναός του Δελβινακίου και η μονή του Προφήτη Ηλία, που βρίσκεται στην κορυφή του ομώνυμου λόφου και σήμερα σώζεται μόνο το καθολικό της. Αξιόλογος είναι ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (1620). Στο εσωτερικό του ναού υπάρχουν αξιόλογες τοιχογραφίες και φορητές εικόνες, που χρονολογούνται από το 1620 καθώς και ευαγγέλια και ιερά σκεύη της ευρύτερης περιοχής. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι ναοί των Αγίων Θεοδώρων, του Αγίου Ιωάννη και των Ταξιαρχών, που χρονολογούνται  από τον 17ο αιώνα. Στο λόφο του Αγίου Ιωάννη σώζονται ερείπια αρχαίας ακρόπολης.
Επισκεφτείτε τη δημοτική πινακοθήκη, όπου εκτίθενται 20 πίνακες του Γεωργίου Δουρδούφη και φωτογραφίες ευεργετών και δωρητών. Το πρώτο δεκαήμερο του Αυγούστου, στο δήμο Δελβινακίου, πραγματοποιείται παρουσίαση πολυφωνικών συγκροτημάτων από διάφορες χώρες με παράδοση στο πολυφωνικό τραγούδι.
Από το Δελβινάκι δύσβατα μονοπάτια οδηγούν στο Δολό, μετά από πορεία 3 ωρών, στο γειτονικό φαράγγι σε 1 ώρα περίπου και στον Παλαιόπυργο σε 4 ώρες. Στο Δελβινάκι υπάρχει η κατάλληλη υποδομή για να διανυκτερεύσετε και για ν’ απολαύσετε καλό φαγητό. Αφήνοντας το Δελβινάκι ακολουθείτε το δρόμο που σας οδηγεί στο ιστορικό χάνι Δελβινάκι. Περνάτε από τη λίμνη Ζαραβίνα, πραγματική όαση περιστοιχισμένη από καλαμώνες και τόπος φιλοξενίας πλήθους πουλιών και κατευθύνεστε προς τον οικισμό της Λίμνης, που βρίσκεται σε υψόμετρο 580 μ. και απέχει 41 χμ . από τα Ιωάννινα. Κοντά στη γέφυρα του Γόρμου, στην περιοχή Αγιοί, βρίσκονται τα παλιά ασκηταριά στις βραχώδεις πλαγιές του ποταμού. Μέσα σ’ ένα πυκνό δάσος από βελανιδιές και σφεντάμια και σε απόσταση 2 χμ. από τη Λίμνη βρίσκεται η μονή Αλέξανδρος ή Ζαραβίνας. Η μονή είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου και ιδρύθηκε κατά τον 13ο αιώνα. Η ονομασία «Αλέξανδρος» κατά την παράδοση οφείλεται στ’ όνομα παλιότερου ηγούμενου του μοναστηριού. Από το παλιό μοναστήρι σώζονται το καθολικό του, ένα πηγάδι και τα ερείπια των κελιών του, στη νότια πλευρά. Στο καθολικό σώζονται αξιόλογες αλλά όχι καλά διατηρημένες αγιογραφίες.

Η  Βήσσανη (υψ. 750 μ.), που απέχει 54 χμ .από τα Ιωάννινα. Η  Βήσσανη κατά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας αποτελούσε πολιτιστική πρωτεύουσα της περιοχής του Πωγωνίου. Αξιόλογα δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής διασώζονται στον οικισμό, όπως το Παρθεναγωγείο που κτίστηκε το 1873, το Αρρεναγωγείο, έργο του αρχιτέκτονα Καζαμία (1890), η βιβλιοθήκη που ιδρύθηκε το 1899, τα δέκα πέτρινα πηγάδια και ο Άγιος Νικόλαος (1791).
Στα δεξιά του δρόμου, που οδηγεί στον Άγιο Κοσμά, σ’ ένα λόφο κατάφυτο από βελανιδιές, βρίσκεται η παλιά και ερειπωμένη μονή Γιουρχάν, που πάνω στα ερείπιά της είναι κτισμένη η εκκλησία της Παναγίας (1736). Διακόσια μέτρα πάνω από την Παναγιά είναι κτισμένη η μονή Αβέλ, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου (1770). Σήμερα σώζεται το καθολικό της μονής, μονόκλιτη   βασιλική με τρούλο, με σπουδαίες τοιχογραφίες. Από τις 14 έως τις 16 Αυγούστου, γίνεται παραδοσιακό πανηγύρι στην πλατεία του χωριού.
Από τη Βήσσανη μονοπάτια οδηγούν στο Δελβινάκι, μετά από 2 ώρες πορείας και από τη θέση «Αγιοί» δύσβατο μονοπάτι οδηγεί στη χαράδρα του Γόρμου. Στη Βήσσανη υπάρχει η κατάλληλη υποδομή για να διανυκτερεύσετε και ν’ απολαύσετε εξαιρετικό φαγητό.

Ο Άγιο Κοσμά (υψ. 630 μ.), που απέχει 64 χμ. από τα Ιωάννινα. Πρόκειται για μικρό χωριό, κατάφυτο από βελανιδιές κι αν τύχει να βρεθείτε στο χωριό στις 20 Μαΐου, το βράδυ, στην πλατεία του χωριού, μπορείτε να γλεντήσετε στο πανηγύρι.

Ο Ωραιόκαστρο (υψ. 550 μ.), κτισμένο πάνω από τις πηγές του Γόρμου. Στο λόφο, απέναντι από το χωριό, σώζονται ερείπια αρχαίας ακρόπολης. Επισκεφτείτε το γεφύρι και το νερόμυλο του χωριού καθώς και τον καταρράκτη στη θέση Δέση.
Από το Ωραιόκαστρο μονοπάτι οδηγεί στη Βήσσανη, μετά από 3 ώρες περίπου. Η διαδρομή προσφέρεται και για ποδηλασία.

Η Ρουψιά (υψ. 550 μ.), ξεχωρίζει για  την εκκλησία της Θεοτόκου με το υπέροχο ξυλόγλυπτο τέμπλο καθώς και πολλά πετρόκτιστα σπίτια με στοιχεία λαϊκής αρχιτεκτονικής.
Από το χωριό μονοπάτια οδηγούν στον Άγιο Κοσμά σε 30΄, στο Γόρμο σε 1 ώρα και στη Βήσσανη σε 3 ώρες περίπου. Στη Ρουψιά υπάρχει κοινοτικός ξενώνας.

Οι Ποντικάτες (υψ. 700 μ.), που απέχουν 71 χμ. από τα Ιωάννινα. Οι Ποντικάτες υπήρξαν σημαντικός σταθμός στο ορεινό πέρασμα προς Πωγώνι – Ξηρόβαλτο – Ορεινό και Άγιους Σαράντα.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν το κτίριο του παλιού δημοτικού σχολείου, τα πηγάδια και η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στον περίβολο της οποίας γίνεται τον Δεκαπενταύγουστο διήμερο γλέντι με παραδοσιακά φαγητά.
Από τους Ποντικάτες μονοπάτια οδηγούν στην κορυφή του Μακρύκαμπου (υψ. 1672 μ.), μετά από πορεία 2 ωρών και 30΄ επίπονης ανηφόρας καθώς και στο χωριό Τεριάχι, νότια σε μια διαδρομή που περνά από το δάσος της Μπούνας σε 2 ώρες περίπου.

Το  Ξηρόβαλτο (υψ. 760 μ.) και το Ορεινό (840 μ.), δύο ιστορικά χωριά, που συνδέονται με τον κάμπο του Ξηρόβαλτου, το παλιό «Ντερβένι», το χάνι και το πέρασμα προς την Αλβανία από το φυλάκιο Σκίπι.
Μια ξεχωριστή ορειβατική διαδρομή αρχίζει από το Ορεινό, περνά στο Ξηρόβαλτο, στους Ποντικάτες και καταλήγει στην Πωγωνιανή σε 5 ώρες περίπου. Από το Ορεινό μονοπάτι οδηγεί στο Μπουράτο (υψ. 1488 μ.), στην άκρη της μεθορίου με την Αλβανία,  σε  1 ώρα  και  30΄ περίπου.

Το Αργυροχώρι  (υψ. 520 μ.), που απέχει 68 χμ. από τα Ιωάννινα. Αξιόλογα είναι ο ναός της Ζωοδόχου Πηγής, όπου γίνεται και το ετήσιο πανηγύρι καθώς και τα ξωκλήσια της Αγίας Παρασκευής, της Παναγίας και του Αγίου Στεφάνου.
Από το Αργυροχώρι μονοπάτι οδηγεί στη Χρυσόδουλη, το Μαυρόπουλο και το Ζάβροχο σε 2 ώρες και 30΄ περίπου. Η διαδρομή από τον ασφαλτόδρομο, που συνδέει τα τέσσερα χωριά, είναι ιδανική για ποδήλατο.

Η Χρυσόδουλη (υψ. 520 μ.). Ανατολικά του ποταμού Δρίνου και λίγο πιο κάτω βρίσκεται το Μαυρόπουλο (υψ. 600 μ.), απ’ όπου μπορείτε να ξεκινήσετε μικρές πεζοπορικές διαδρομές προς τον ποταμό Δρίνο και το Θεογέφυρο.

Το Τεριάχι (υψ. 650 μ.), το οποίο έχει να επιδείξει ενδιαφέροντα δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής κι έχει χαρακτηριστεί ως παραδοσιακός οικισμός. Στην κορυφή ενός δασωμένου λόφου (υψ. 778 μ.), ανατολικά του χωριού και σε απόσταση 30΄ από τον δρόμο, σ’ ένα φαρδύ μονοπάτι που περνά μέσα από φράξους, σφεντάμια και γάβρους, βρίσκεται η μονή του Προφήτη Ηλία Τεριαχίου (1798).

Από το παλιό μοναστήρι σήμερα σώζονται το καθολικό της μονής, με ενδιαφέρουσες φορητές εικόνες και περίτεχνο χρυσοποίκιλτο ευαγγέλιο καθώς και τα ερείπια ενός κελιού, νοτιοανατολικά της εκκλησίας. Το μοναστήρι γιορτάζει στις 20 Ιουλίου και το γλέντι συνεχίζεται με παραδοσιακά φαγητά στον περίβολο της εκκλησίας των Ταξιαρχών. Μια ενδιαφέρουσα πεζοπορική διαδρομή οδηγεί από το Τεριάχι στους Ποντικάτες, μέσα από το δάσος Μπούνας, σε 2 ώρες.

Το Σταυροδρόμι (υψ. 800 μ.) στην κεντρική πλατεία του οποίου βρίσκεται ένα από τα παλιότερα μοναστήρια της Ηπείρου, η μονή του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου ή Βομπλού.
Η μονή ιδρύθηκε το 1280 και προφανώς επισκευάστηκε κατά τους μετέπειτα χρόνους, ίσως το 1677. Σήμερα από τη μονή σώζονται το καθολικό, σταυρεπίστεγη βασιλική με ελάχιστες αγιογραφίες και το παλιό πηγάδι της. Η μονή περιβάλλεται από ψηλά τείχη και γέρικες βελανιδιές, όπου κάθε χρόνο στις 24 Ιουνίου γίνεται παραδοσιακό τραπέζι και ακολουθεί γλέντι στην κεντρική πλατεία. Η διαδρομή Μαυρόπουλο – Τεριάχι – Σταυροδρόμι – Στοιχειόδεντρα, είναι ιδανική για ποδηλασία.

Το  Ζάβροχο (υψ. 500 μ.). Στο χωριό υπάρχει λαογραφική συλλογή, που στεγάζεται στο παλιό δημοτικό σχολείο και περιλαμβάνει 160 εκθέματα, όπως εργαλεία, αντικείμενα γεωργοκτηνοτροφικής χρήσης, τοπικές ενδυμασίες καθώς και εκθέματα που αφορούν τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, όπου γίνεται και παραδοσιακό γλέντι τη δεύτερη μέρα του Πάσχα καθώς και τα ξωκλήσια της Αγίας Μαρίνας, του Σωτήρος και της Αγίας Αναστασίας, όπου έχουν εντοπιστεί οικοδομικά λείψανα και ευρήματα των ρωμαϊκών χρόνων.

Από το Ζάβροχο μονοπάτι οδηγεί στο σταυροδρόμι σε 1 ώρα περίπου. Μετά το Ζάβροχο προς τα Κτίσματα, θα συναντήσετε τους καταρράκτες Ρογοζίου και το Θεογέφυρο.

Τα Κτίσματα (υψ. 420 μ.), απλωμένα σε μια ξεχωριστή τοποθεσία πάνω από τον ποταμό Δρίνο, κοντά στο τελωνείο της Κακαβιάς, που αποτελεί την κύρια πύλη διέλευσης προς την Αλβανία. Στη θέση «Μαγούλα» έχουν ανακαλυφθεί αρχαίοι τάφοι αγνώστου χρονολόγησης.

Στην περιοχή αυτή, κατά τον Hammond, υπήρχε η αρχαία πόλη Αντιτάνεια. Στο βόρειο άκρο του χωριού, πίσω από το δημοτικό σχολείο, υπάρχουν ίχνη θεμελίων. Στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου υπάρχει οχυρωμένη ακρόπολη, όπου στη βόρεια πλευρά της ανακαλύφθηκαν θεμέλια μεγάλου ελληνιστικού οικοδομήματος.

Η Χαραυγή (υψ. 540 μ.), που απέχει 66 χμ. από τα Ιωάννινα. Η Χαραυγή είναι κτισμένη στις πλαγιές ενός καταπράσινου λόφου πάνω από τον ποταμό Γυφτοπόταμο. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκκλησίες καθώς και το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία, όπου κάθε χρόνο στις 20 Ιουλίου, γίνεται το ετήσιο πανηγύρι με τριήμερο γλέντι και κοινό τραπέζι στην πλατεία του χωριού.

Η Καστανή (υψ. 480 μ.), που απέχει 68 χμ. από τα Ιωάννινα. Το χωριό είναι κτισμένο σε μια καταπράσινη ράχη, κατάφυτη από βελανιδιές πάνω στη μεθόριο με την Αλβανία.

Επισκεφτείτε την κεντρική εκκλησία της Αγίας Τριάδας, όπου τον Δεκαπενταύγουστο πραγματοποιείται γλέντι με παραδοσιακά φαγητά καθώς και τα ξωκλήσια του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Αθανασίου, της Παναγιάς και της Παναγοπούλας.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει το μουσείο Φυσικής Ιστορίας. Στο μουσείο εκτίθενται βαλσαμωμένα πτηνά, ερπετά και διάφορα θηλαστικά, όπως αλεπούδες, λύκοι, κουνάβια και ενυδρίδες.

Η Αγία Μαρίνα (υψ. 650 μ.) και η Κάτω Λάβδανη (υψ. 470 μ.). Τα δύο χωριά είναι κτισμένα πάνω από το Κουσοβίτικο ρέμα.
Μεταξύ των δύο χωριών, σε υψόμετρο 1100 μ., στους πρόποδες της ανατολικής πλαγιάς της Μουργκάνας, βρίσκεται η μονή Μακραλέξη. Το μοναστήρι είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και κτίστηκε το 1585 στη θέση παλιότερης μονής του 1068. Σήμερα σώζεται το καθολικό της μονής, που αποτελείται από εξωνάρθηκα, νάρθηκα, κυρίως ναό και Ιερό Βήμα, έχει οκτάπλευρο τρούλο και είναι κατάγραφο από αξιόλογες αλλά κατεστραμμένες αγιογραφίες του 1599. Δύο εικόνες του μοναστηριού, που φέρουν χρονολογία 1593, βρίσκονται στο Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων.
Στη βορειοανατολική γωνιά του σώζεται τμήμα κελιών. Η μονή γιορτάζει στις 15 Αυγούστου, στον περίβολο της οποίας πραγματοποιείται γλέντι με τη συνοδεία μουσικής.

Στο μοναστήρι οδηγεί χωματόδρομος από την Κάτω Λάβδανη, καθώς και μονοπάτια από την Αγία Μαρίνα σε 1 ώρα και την Κάτω Λάβδανη μετά από 1 ώρα και 30΄ πορείας. Μοναδικό έργο λαϊκής αρχιτεκτονικής είναι το διπλό γεφύρι στην Κάτω Λάβδανη.

Το Βρίστοβο (υψ. 620 μ.), που βρίσκεται στις δυτικές απολήξεις του όρους Κασιδιάρη. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν το πέτρινο γεφύρι του Αγίου Νικολάου στον Γυφτοπόταμο και η εκκλησία της Παναγιάς, όπου και γίνεται το ετήσιο πανηγύρι, στις 15 Αυγούστου, με τη συμμετοχή του χορευτικού συγκροτήματος του χωριού, με τις παραδοσιακές στολές. Στο χωριό υπάρχει και ο ξενώνας της αδελφότητας, που χρησιμοποιείται περιστασιακά για διανυκτέρευση.

Η Λάβδανη (υψ. 700 μ.), που είναι έδρα της διευρυμένης κοινότητας Λάβδανης και απέχει 44 χμ. από τα Ιωάννινα. Επισκεφτείτε το πετρόκτιστο κτίριο του πνευματικού κέντρου και την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, όπου στις 24 Αυγούστου (Κοσμά του Αιτωλού) γίνεται γλέντι με παραδοσιακά φαγητά, που μαγειρεύονται από τους κατοίκους του χωριού σε μεγάλα καζάνια.

Από τη Λάβδανη περνά το «μονοπάτι του λαδιού», όπου έμποροι από τους Φιλιάτες μετέφεραν λάδι για πώληση στα χωριά, περνώντας από τη Λάβδανη στον Κασιδιάρη και κατέληγαν στον Παρακάλαμο, μετά από 2 μέρες.

Τα μικρά χωριά Δημοκόρη (υψ. 600 μ.) και Ψηλόκαστρο (υψ. 570 μ.), βρίσκονται  κτισμένα  στις δυτικές απολήξεις του όρους Κασιδιάρη, πάνω  από   τον  ποταμό  Γυφτοπόταμο . 

Η  Στρατίνιτσα (υψ. 600 μ.). Εδώ βρίσκεται το λαογραφικό μουσείο, με εκθέματα που αναφέρονται στα τελευταία εκατό χρόνια. Η συλλογή περιλαμβάνει γεωργικά εργαλεία, οικιακά σκεύη, παραδοσιακές ενδυμασίες και κοσμήματα.
Οι ενδυμασίες προέρχονται απ’ όλο το χώρο της Ηπείρου. Από τη Στρατίνιτσα μονοπάτι οδηγεί στην κορυφή Προφήτης Ηλίας (υψ. 1314 μ.), του Κασιδιάρη και στο παλιό Μαυρονόρος, μετά από πορεία 3 ωρών και 30΄.

Το Περιστέρι (υψ. 570 μ.). Στο νοτιοδυτικό άκρο του χωριού βρίσκεται η μονή Μέγγουλης, αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου. Η μονή κτίστηκε το 1588, όπως αναφέρει εντοιχισμένη επιγραφή στη βόρεια πλευρά του ναού.
Από τη μονή σήμερα σώζεται το καθολικό της, εγγεγραμμένος σταυροειδής ναός, με τρούλο που στηρίζεται σε 4 κίονες και κτίστηκε σε τρεις φάσεις. Στο νάρθηκα της εκκλησίας είναι ενσωματωμένο καμπαναριό, που κτίστηκε το 1831.
Από το Περιστέρι μονοπάτι οδηγεί στους λάκκους Ζεύλιακα και Μουντζούρα και από ’κει στα Κτίσματα, μετά από πορεία 2 ωρών περίπου.

Το Κεράσοβο (υψ. 740 μ.), που απέχει 55 χμ. από τα Ιωάννινα. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όπου γίνεται το ετήσιο πανηγύρι του χωριού καθώς και το ξωκλήσι του Αγίου Αθανασίου.
Από το Περιστέρι μονοπάτι οδηγεί στην κορυφή Τούρλα (υψ. 1129 μ.) και στο Κρυονέρι, μετά από πορεία 1 ώρας περίπου. Η επιστροφή στα Γιάννενα γίνεται από το χάνι Δελβινάκι.


ΑΝΩ ΚΑΛΑΜΑΣ
Αρετή  (Γκρίμπιανη)
Αρετή   βρίσκεται κτισμένη μεταξύ των λόφων Σιάστη και Λεπροβουνίου  σε υψ.410μ, σε ένα ειδυλλιακό  τοπίο στην άκρη του κάμπου  και απέχει από τον Παρακάλαμο 3 χιλιόμετρα. Ο πληθυσμός με την απογραφή του 2001 φτάνει τους 132 κατοίκους.
Το παλαιότερο όνομα του χωριού (Γκρίμπιανη) προέρχεται από τη σλαβική λέξη «greben», που σημαίνει απόκρημνος τόπος, βραχώδης .
Το παλιό  χωριό Παλιογκρίμπιανη,  που βρισκόταν στο βουνό  Κασιδιάρης, θεωρείται  από τους αρχαιότερους οικισμούς της επαρχίας, ενώ το αρχαίο κάστρο της, που χρησιμοποιήθηκε και το Μεσαίωνα, μνημονεύεται  από το 1389 στο Χρονικό των Ιωαννίνων.
Τα αρχαία ερείπια που βρίσκονται κοντά στο χωριό, ταυτίζει ο Αραβαντινός με την αρχαία Μολοσσική πόλη της Ηπείρου Τράμπυα ή Τράμπυλα. Την πόλη αυτή μαζί με άλλες 69, κατέστρεψε στα 168.μ.χ., ο ύπατος αρμοστής της Ρώμης Αιμίλιος Παύλος. Σήμερα διακρίνονται λείψανα από το αρχαίο κάστρο που προστάτευε την πόλη.
Το νέο χωριό  που μετονομάστηκε το 1955  από Γκρίμπιανη, Αρετή. Μεταφέρθηκε στον κάμπο στη θέση που είναι σήμερα, κοντά στον Καλαμά, περί το 1885 όπου υπήρχαν τα Καλύβια της  Γκρίμπιανης και οι κάτοικοι είχαν εδώ τα κτήματα τους, με διαταγή του Αχμέτ Εγιούπ Πασά των Ιωαννίνων, του οποίου ήταν ιδιοκτησία στα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας.
Στη διάρκεια της απόλυτης κυριαρχίας του Αλή πασά στην περιοχή, η Γκρίμπιανη έγινε τσιφλίκι του και ύστερα από το θάνατό του «Ιμλιάκι» δηλαδή δημόσιο.
Στην Παλιογκρίμπιανη θα θαυμάσετε  την Παναγία Σπηλιώτισσα.
Η εικόνα της Παναγίας της Σπηλιώτισσας είναι εξαιρετικής Βυζαντινής τεχνοτροπίας κατά την  παράδοση, βρέθηκε κατά θαυματουργό τρόπο στην απέναντι από το σημερινό παρεκκλήσιο της Παναγιάς, χαράδρα, όπου ένας βοσκός κάθε βράδυ έβλεπε να καίει ένα καντήλι.  Κάπου εκεί οι κάτοικοι του χωριού έστησαν το προσκύνημα της Παναγίας, σε μια σπηλιά και αργότερα μεγάλωσαν το χώρο προς τα έξω και πήρε τη σημερινή μορφή ενός μικρού παρεκκλησίου. Το εκκλησάκι πανηγυρίζει στις Ζωοδόχου Πηγής ένα προσκύνημα που κρατάει πολλές δεκαετίες και συνεχίζεται αδιάκοπα μέχρι σήμερα. Όπως αναφέρεται στην δήλωση των μουχταροδημογερόντων του 1865 στην Παλιογκρίμπιανη λειτουργούσε ανεμόμυλος στην ομώνυμη θέση.
Στο παλιό χωριό βρίσκεται και ο Άγιος Νικόλαος καθώς και η πέτρινη βρύση που είναι κτισμένη σε μαγευτική τοποθεσία.
Στην Αρετή θα  θαυμάσετε την εκκλησία της  Παναγιάς όπου φυλάσσεται και η εικόνα της Παναγίας Σπηλιώτισσας, με την ωραία πλακόστρωτη αυλή της και τα δυο καμπαναριά.
Έξω από το χωριό θα συναντήσετε  το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Μάρκου, στο δρόμο που πέρναγε το παλιό Ντερβένι, πάνω από τις καταστραμμένες σήμερα μικρές γέφυρες, καθώς και το εκκλησάκι του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Στον λόφο Λεπροβούνι σώζονται λείψανα αρχαίας ακρόπολης και πολλά ορύγματα και πολυβολεία από την εποχή του Ελληνοιταλικού πολέμου.
Στην Αρετή υπάρχει το φιλόξενο καφενείο –ψησταριά όπου μπορείτε να απολαύσετε εκλεκτά μεζεδάκια και γνήσιο τσίπουρο.
Το χωριό πανηγυρίζει στις 24 Αυγούστου.

Βροντισμένη
Κτισμένη στην ηλιόλουστη  ανατολική πλευρά της πεδιάδας Άνω Καλαμά, κάτω από την κορυφή Τσούκα, βρίσκεται η Βροντισμένη σε υψόμετρο 420 μ και απέχει από τα Ιωάννινα, 42 χιλιόμετρα.
Κατά την απογραφή του 2000 το χωριό κατέγραψε 201 κατοίκους ενώ  πολλοί οι απόδημοι που βρίσκονται στην Αθήνα,  τα Ιωάννινα και το εξωτερικό.
Παλαιότερα υπήρχε χωριό (Παλιοχώρι) κτισμένο στη θέση "Αι - Γιώργης" όπου υπάρχει εξωκλήσι και πολλά ερείπια .Το παλιό χωριό καταστράφηκε ολοσχερώς το1830,  άγνωστο από ποια αιτία πιθανότατα από επιδημία πανούκλας. Μνημονεύεται στο βιβλίο προσκομιδής της Μονής Σωσίνου. Πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο κατέγραφε από το 1742 μέχρι το 1838 τις ποσότητες προϊόντων που παρέδιδαν κάθε χρόνο στο μοναστήρι τα γύρω χωριά με βάση τη συγκομιδή τους.
Το χωριό στη  σημερινή του θέση, βρίσκεται από το 1864. Υπήρχε παλιό μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου (η κεντρική του εκκλησία κτισμένη περί τον 17ο αι., καμένη από τους Τούρκους το 1913, σώζεται ανακαινισμένη μέχρι σήμερα). Την ίδια εποχή  εγκαθίστανται  στο χωριό  εξόριστοι κάτοικοι από τα χωριά της επαρχίας Φιλιατών, που επαναστάτησαν κατά των τοπικών τούρκων αφεντάδων.
Για την ονομασία του χωριού υπάρχουν πολλές εκδοχές. Κατ' άλλους λόγω της καταστροφής του παλιού χωριού από βροντή, κατ' άλλους επειδή εκεί, λόγω θέσης, βροντούσε κατά καιρούς το τουφέκι, κ.λ.π.
 Στην κορυφή Τσούκα ανατολικά του χωριού, σώζεται το Καστρί που περιβάλλεται από Πελασγικά τείχη. Εικάζεται ότι στο Καστρί υπήρχε μια από τις πόλεις που κατεστράφησαν στα 168μ.χ., από τον  ύπατο αρμοστή της Ρώμης Αιμίλιο Παύλο. 
Στην περιοχή του χωριού σώζονται μέχρι σήμερα πολλά χαρακώματα, κυρίως από την πολεμική περίοδο του 1940, εκεί δε δόθηκαν κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο και συγκεκριμένα τη χρονική περίοδο 2 - 8 Νοεμβρίου 1940 πολλές μάχες, λίαν αποφασιστικής σημασίας για την όλη έκβαση του αγώνα, καθότι αποτελεσματικότατα αναχαιτίστηκαν οι δυνάμεις των Ιταλών εισβολέων.
Το χωριό διαθέτει λίγες  καλλιεργήσιμες εκτάσεις (500 στρέμματα περίπου ποτιστικά και 1000 στρέμματα ξηρικά-δασική έκταση και βουνό), πράγμα το οποίο αποτελεί και το βασικότερο λόγο μετανάστευσης των κατοίκων, για αναζήτηση καλύτερης τύχης.
Στο κέντρο του χωριού και στην κορυφή του λόφου, δεσπόζει το πολύ όμορφο πέτρινο Σχολείο, δυστυχώς κλειστό από τα μέσα της δεκαετίας του `80 ενώ, ενδιαφέρον παρουσιάζει το παλιό εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής που βρίσκεται βόρεια του οικισμού, απέναντι από την πέτρινη βρυσούλα και την σύγχρονη ομώνυμη εκκλησία.
Στο χωριό δραστηριοποιείται και ο Σύλλογος προστασίας περιβάλλοντος Βροντισμένης.
Κάθε χρόνο και κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, οργανώνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις, με κυριότερη τη γιορτή καραβίδας, κατά την οποία πολλά άτομα επισκέπτονται το χωριό για να γευθούν τις ωραίες καραβίδες και να γλεντήσουν με γνωστά συγκροτήματα δημοτικής μουσικής.
Στο χωριό υπάρχει παραδοσιακό καφενείο  που προσφέρει τοπικό τσίπουρο και κρασί. Το ετήσιο πανηγύρι διοργανώνετε της Αγ. Παρασκευής.

Ιερομνήμη (Γερομνήμη)
Κτισμένη στης παρυφές του Κασιδιάρη σε υψόμετρο 460 μ., ανάμεσα από  τρεις λόφους κατάφυτους με  πουρνάρια, κέδρα, έλατα και δρυς,  βρίσκεται η Ιερόμνημη, που απέχει  40 χιλιόμετρα από τα Ιωάννινα και κατά την απογραφή του 2001 κατέγραψε 215 κατοίκους.
Η Ιερόμνημη  είναι το νοτιότερο Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου, ένα από τα ιστορικά χωριά της περιοχής με μεγάλη συνεισφορά στους αγώνες του έθνους, πατρίδα του καπετάνιου Σπύρου Μήτση-Κρομμύδα (1868-1922).
Χωριό μεγάλο και πλούσιο, ένα από τα κρομμυδοχώρια,  όπως και τα γειτονικά  χωριά που παλιότερα  παρήγαγαν κροκάρι και εκλεκτό καλαμπόκι στον εύφορο κάμπο τους.
Το χωριό αναπτύσσεται σε μια ωραία τοποθεσία και διαθέτει αξιόλογα διώροφα  πέτρινα σπίτια, δείγματα της παλαιότερης αρχιτεκτονικής, που αποδεικνύουν και την προκοπή των κατοίκων του.  
Στο λόφο Στσέλυμς (Γυμνόλοφος 812 μ.), που βρίσκεται στο βουνό αριστερά από το χωριό,  υπάρχουν ερείπια από αρχαίο κάστρο της πόλης  Έλυμα, όπως ισχυρίζονται πολλοί ερευνητές μια  πόλη που κατέστρεψε ο Αιμίλιος Παύλος το 168μ.χ.
Η ίδρυση του οικισμού κατά την παράδοση ανάγεται στον 14° μ. Χ. αιώνα και οφείλει το όνομά της στη γνωστή οικογένεια των Ιερομνημόνων των Ιωαννίνων, η οποία υπήρξε κατ' άλλους ιδρυτής, ιδιοκτήτης ή τιμαριούχος της περιοχής . Αναφέρεται δε σαν κεφαλοχώρι από πολλούς ιστορικούς, κατά τον 18ο και 19ο αιώνα.
Από την  Ιερόμνημη πηγάζουν δυο σημαντικές  πηγές, που με τα νερά τους πότιζαν τον κά¬μπο. Ο Νήστικος γεμάτος σκιερά πλατάνια που δεν άφηνε νηστικούς τους κατοίκους και η Νεροτριβιά που από το όνομα της δείχνει ότι εκεί λειτουργούσε πριν δυο αιώνες νεροτριβή. Με τα νερά του Νήστικου λειτουργεί ο νερόμυλος του χωριού κτίσμα του 19ου    αιώνα και το 1945 λειτούργησε το μοναδικό στην περιοχή υδροηλεκτρικό εργο¬στάσιο για τις ανάγκες του χωριού. Εκεί υπάρχουν και δυο μικρά γεφύρια. Το συ¬γκρότημα (μύλος - νεροτριβή - μαντάνια ) και τα γεφύρια χαρακτηρίστηκαν από το Υπουργείο Πολιτισμού, ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο.
Ιδιαίτερες είναι οι εκκλησίες της περιοχής : η κεντρική Αγία Τριάδα τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα ανακαινισμένη το 1770, η εκκλησία της Κοιμήσεως της Παναγίας (Κακαβίτσα) παλιό μοναστήρι χτισμένη τον 17ο αιώνα , ο Αγ. Γεώργιος κτισμένος  το 1880, η Αγ. Μαρίνα και ο Αγ. Δημήτριος.
Στην περιπλάνηση σας στο χωριό, θα ανακαλύψετε εντυπωσιακά στοιχεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής όπως το παλιό καφενείο, τις λαξευμένες πέτρινες γωνίες, τις αρχοντικές αυλόπορτες, τους μαντρότοιχους από ξηρολιθιά και προπαντός τα αρχοντικά σπίτια του.
Επισκεφτείτε το κοινοτικό παραδοσιακό καφενείο του χωρίου και απολαύστε το τοπικό τσίπουρο. Εάν βρεθείτε του Αγ. Πνεύματος στην κεντρική εκκλησία του χωριού, θα απολαύσετε πρόβειο γιαχνί και κοφτό πλιγούρι.
Άλλες εκδηλώσεις γίνονται τις αποκριές (Πράντζα) όπου ανάβουν φωτιές με τούφες από πουρνάρια και κέδρα, και της 17 Αυγούστου όπου γίνεται η συνεστίαση της Αδελφότητας, με παραδοσιακό φαγητό.  

Καταρράκτης (Γλύζιανη)
Ο Καταρράκτης βρίσκεται κτισμένος πάνω από την ομώνυμη χαράδρα και το ονομαστό Ουρανογέφυρο  σε υψόμετρο 445μ., σε μια μαγευτική τοποθεσία που περιβάλλεται από πυκνή βλάστηση και προσφέρεται σαν προορισμός για τουρισμό και δράσεις περιπέτειας.
Κατά την απογραφή του 2001 το χωριό κατέγραψε 88 κατοίκους, αλλά στην πραγματικότητα οι μόνιμοι κάτοικοι είναι λιγότεροι, κατεξοχήν συνταξιούχοι και ελάχιστοι κτηνοτρόφοι. 
Η παλαιά του ονομασία του χωριού  Γλύζιανη, σημαίνει κατά μια εκδοχή τόπος γλιστερός και αυτό γιατί το χωριό βρίσκεται κτισμένο σε λόφο με απότομες κλίσεις σε ορισμένα σημεία του.
Η αρχική θέση του χωριού, κατά την  παράδοση, βρισκόταν στην περιοχή που οι ντόπιοι ονομάζουν πεταλούδες, στην άλλη άκρη του Καλαμά κοντά στην εκκλησία των Ταξιαρχών και στον μεγάλο δρόμο Ιωαννίνων - Αργυροκάστρου. Με το χρόνο λόγω πιθανότατα κάποιας λοιμώδους αρρώστιας, σημειώθηκε μετεγκατάσταση του πληθυσμού στη σημερινή του θέση.
Πήρε το όνομα Καταρράκτης από τον μεγάλο καταρράκτη που υπήρχε στον ποταμό Καλαμά ο οποίος καταστράφηκε στις 6 Δεκεμβρίου του 1895, μετά από μια κατακλυσμιαία βροχή η οποία πλημμύρισε τον κάμπο της Βελλάς.
Για τον καταρράκτη αυτόν, το ύψος του οποίου φτάνει τα 30 μέτρα, έχουν γράψει οι πιο σημαντικοί ιστορικοί και περιηγητές. Ανάμεσα τους ο λόρδος Βύρων, ο Πουκεβίλ, ο Ληκ, ο Αραβαντινός, κ.α. Ο Καταρράκτης θεωρείται από τα αρχαιότερα χωριά του νομού και ταυτίζεται με το αναφερόμενο στο χρυσόβουλο του Ανδρόνικου Β' του Παλαιολόγου που συντάχθηκε στα 1319 με το χωριό Γλοξίανη που ανήκε σε Γιαννιώτη άρχοντα Καστρινό και διασφαλίζεται στο όνομα του να κατέχει δηλαδή ανενόχλητα όσα και κατείχε. Πρόκειται ουσιαστικά για μια διασφάλιση που παρέχει ο Ανδρόνικος προς τον Γιαννιώτη ιδιοκτήτη του χωριού.
Το 1854 κατά τη γνωστή επανάσταση του Γρίβα, το χωριό κάηκε από τους Αρβανίτες του δερβέναγα Σουλεημάν Ταχήρι. Το 1866 φέρεται ως  ιδιοκτησία της Χαϊρής που ήταν στο χαρέμι του Σαντήκμπεη Τατάραγα.
Αξιόλογες είναι οι εκκλησίες του Αγίου Παντελεήμονος, του Ταξιάρχη, της Αγίας Παρασκευής (1549) που κατά την παράδοση υπήρξε μοναστήρι και κάηκε τρεις φορές από τους τούρκους και του Αγίου Γεωργίου (1870).
Ξεχωριστά μνημεία της προβιομηχανικής εποχής   είναι τα ερειπωμένα συγκροτήματα υδροκίνησης ( νερόμυλοι- μαντάνια –νεροτριβές, Χρηστίδη- Θεμελή).
Ο Καταρράκτης προσφέρεται για πεζοπορία  στα μονοπάτια του προς τον φυσικό καταρράκτη και την χαράδρα, που έχουν ενταχθεί σε ένα ευρύτερο δίκτυο σηματοδοτημένων  μονοπατιών του δήμου και σύντομα θα διαμορφωθούν με πλακόστρωτα, κιόσκια, θέσεις θέας. Κάτω από το χωριό  στην χαράδρα βρίσκονται το εντυπωσιακό φυσικό βράχινο θεογεφύρο το ονομαστό Ουρανογέφυρο, οι εντυπωσιακές σπηλιές Πορταζιά και η πυγή Μπιτσινάρα. 
Στο χωριό θα συναντήσετε το παραδοσιακό καφενείο που προσφέρει εκλεκτά μεζεδάκια ντόπια γλυκά και ξεχωριστό τσίπουρο και κρασί.
Το πανηγύρι στο χωριό γίνεται της Αγ. Παρασκευής.

Κουκλιοί
Χτισμένοι επάνω από τον γόνιμο κάμπο στις παρυφές του Κασιδιάρη σε υψόμετρο  420 μ., βρίσκονται οι Κουκλιοί που απέχουν 52χλμ.,από τα Ιωάννινα. Σύμφωνα με την απογραφή του 2001, ο πληθυσμός του φτάνει τους 424 κατοίκους.
Οι  Κουκλιοί είναι ανεπτυγμένοι σε μια κατάφυτη από έλατα πλαγιά, είναι ένα συγκροτημένο χωριό από τα μεγαλύτερα της περιοχής που οι κάτοικοι του ασχολούνται κυρίως  με την γεωργία στο εύφορο κάμπο του και την κτηνοτροφία.     
Το όνομα του χωριού είναι  Ελληνικό και ετυμολογικά δηλώνει ότι προέρχεται από τη λέξη «κουκούλι» που φτιάχνουν οι μεταξοσκώληκες. Αυτό τεκμηριώνεται και από το ότι  στο χωριό παλιότερα  καλλιεργούσαν τον μεταξοσκώληκα, απόδειξη οι πολλές μουριές που σώζονται ακόμη.
Άλλοι ερευνητές καταγράφουν την  πιθανότητα το χωριό να πήρε το όνομα του από το επίθετο του πρώτου οικιστή ή παλιού ιδιοκτήτη.
Στο βιβλίο προσκομιδής της Μονής Σωσίνου1742-1838 μνημονεύεται ως "εισχωρείον Κουκουλέους". Το πότε χτίστηκε το χωριό δεν είναι γνωστό απ’ όσα ιστορικά στοιχεία έχουμε μέχρι σήμερα και ούτε ποια ήταν η παλιά ονομασία του.
Η παράδοση αναφέρει ότι το χωριό ήταν κάποτε πολύ μεγάλο και αριθμούσε 300 σπίτια και ύστερα από πανώλη που εξαπλώθηκε και στα γειτονικά χωριά, σχεδόν ερημώθηκε. Μετά την πανώλη που σχεδόν αφάνισε τους κατοίκους του χωριού, οι λιγοστοί κάτοικοι που απόμειναν, έχτισαν νέο χωριό στη θέση «Πλάκες» όπου σώζονται ερείπια.
Στα 1789 έχει 98 οικογένειες και σχολείο με 15 μαθητές, ενώ η ανάπτυξη του χωριού ήταν μεγάλη. Κάτι που καταγράφεται στην γνωστή στατιστική του 1898, όπου οι μαθητές του σχολείου φτάνουν τους 55.
Πριν την απελευθέρωση των Ιωαννίνων, στην περιοχή διοργανώθηκε αντάρτικο εναντίον των Αλβανών τσιφλικάδων, με αρχηγό τον καπετάν Κρομμύδα από την Ιερομνήμη και μετέπειτα μόνιμο αξιωματικό του Ελληνικού Στρατού.
Η κτηματική περιουσία των τσιφλικάδων μετά την απελευθέρωση (1913) και αφού απαλλοτριώθηκε από το Ελληνικό Κράτος το 1923, μοιράστηκε στους κατοίκους του χωριού κατά «Μπάσνα» δηλαδή, η κάθε οικογένεια πήρε τα χωράφια που κατείχε και καλλιεργούσε.
Στην κεντρική πλατεία του χωριού βρίσκεται και η παιδική χαρά, το παλιό εντυπωσιακό πετρόκτιστο  σχολείο, και η βρύση έτοιμη να δροσίσει κάθε περαστικό. Ξεχωριστή είναι η περιοχή της βρύσης «Γανατιά»,  που θα αποτελέσει και το πάρκο αναψυχής της κοινότητας αφού σε σύντομο χρονικό διάστημα θα αρχίσουν τα έργα ανάπλασής της. Λίγο πιο κάτω από την βρύση βρίσκεται και ο πετρόκτιστος  νερόμυλος των Κουκλιών, για να θυμίζει τις παλιές καλές εποχές. 
Αξίζει να επισκεφτείτε τις  10 εκκλησίες του χωριού που αποτελούν στολίδια της περιοχής : Αγία Παρασκευή, Άγιοι Ανάργυροι, Άγιος Δημήτριος, Προφήτης Ηλίας.
Άγιος Ιωάννης, Παναγία, Γέννηση της Θεοτόκου κ.α.
Εντυπωσιακό είναι  το ιστορικό μοναστήρι του Αγ. Νικολάου που θεωρείται από τους κατοίκους της περιοχής θαυματουργός . Κατά την παράδοση παλιότερα το 1430στο μοναστήρι  υπήρξε κρυφό σχολείο. Σήμερα από το μοναστήρι σώζονται το καθολικό του κτίσμα του 1756, που προφανώς είναι κτισμένο σε χαλάσματα παλιότερης εκκλησίας, ερείπια των κελιών και περίβολος από ξερολιθιά.  
Το χωριό σήμερα διαθέτει σύγχρονο καφέ μπάρ,  δυο παραδοσιακά καφενεία μια ψησταριά-κρεοπωλείο, παντοπωλείο, καθώς και τον μοναδικό τσαγκάρη της περιοχής.
Πανηγυρίζει των Αγ. Αναργύρων.


Μαζαράκι
Το ωραίο Μαζαράκι βρίσκεται 45 χλμ Β.Δ. των Ιωαννίνων. Είναι κτισμένο στο λόφο Βήκος όπου υπάρχουν δυο φυσικά σπήλαια  πάνω από την δεξιά όχθη του ποταμού Καλαμά.
Έχει υψόμετρο 420 μ. και η κτηματική του περιφέρεια περιλαμβάνει περί τα 7.000 στρέμματα. Οι κάτοικοι του χωριού ασχολούνται με την κτηνοτροφία με τα περίπου 4.000 πρόβατα που διαθέτουν και την γεωργία.
Η ονομασία του κατά  την παράδοση οφείλεται στην συνένωση των οικισμών και κατοίκων στην σημερινή του θέση. Ιστορικά πρώτοι οικισμοί του, φέρονται τα υψώματα της Παγούνως, όπου και σήμερα σώζονται θεμέλια οικισμών.
Η περιοχή γύρω από το χωριό, κατοικήθηκε από την αρχαιότητα  όπως μαρτυρούν πολλά στοιχεία  και η ανεύρεση ενός Μυκηναϊκού  κιβωτιόσχημου τάφου στην περιοχή Παλιοκούλα.
Πότε για πρώτη φορά κατοικήθηκε, είναι άγνωστο. Η παράδοση λέει, ότι πρώτα το χωριό βρισκόταν στην άλλη άκρη του Καλαμά στις περιοχές "Παλιοκούλες και Παγούνω". Μετακινήθηκε δε στη σημερινή του θέση, για να βρεθεί πιο κοντά στο μεγάλο δρόμο Ιωαννίνων - Αργυροκάστρου.
Πάντως και στις δύο από τις τοποθεσίες που φέρονται ως αρχική θέση του χωριού, υπάρχουν ερείπια θεμέλια παλαιών εκκλησιών του Αγ. Φιλίππου (Αγ.Φίλης) της Παναγίας και της Αγ. Τριάδας.
Τόσο ο Αθανάσιος Ψαλλίδας όσο και ο Κοσμάς ο Θεσπρωτός, υποστηρίζουν ότι στο χωριό Μαζαράκι "...υπήρχε πάνω εις το λόφον παλαιόν φρούριον, το οποίον σήμερον είναι ερείπια..."
Την εποχή του Αλή το χωριό γίνεται ιδιοκτησία του. Ο Γάλλος Πρόξενος Πουκεβίλ, , που έρχεται να τον συναντήσει στα 1806 στην αυλή του Αλβανού σατράπη, φτάνει στο χάνι απέναντι από το χωριό και σημειώνει "...το χάνι βρίσκεται απέναντι από την ωραία κώμη Μαζαράκη...". Το σχολείο του χωριού στα 1875 έχει 13 μαθητές, ενώ το 1898 έχει 25 παιδιά.
Έχει όμορφες  εκκλησίες: του Αγ. Νικολάου 1872 που είναι και η κεντρική, της Παναγίας, του Αγ. Αθανασίου, του Αγ. Κοσμά (Λιναμιές).
 Στο χωριό θα ανακαλύψετε πολλά πέτρινα σπίτια με στενά δρομάκια και το εντυπωσιακό κτίριο του δημοτικού σχολείου.
Στην πλατεία στο κέντρο του χωριού με τον πλάτανο βρίσκεται το κοινοτικό κατάστημα, κτισμένο στη θέση του αρχοντικού του Κωνσταντίνου Σπούλη, με θολωτή στέρνα από το 1928 από την οποία κάλυπτε το χωριό τις ανάγκες ύδρευσης και νοικοκυριού.
Το χωριό διαθέτει δυο παραδοσιακά καφενεία και πανηγυρίζει στις 15 Αυγούστου.

Μαυρονόρος
Το Μαυρονόρος βρίσκεται στις βορειοανατολικές  κλιτύες του Κασιδιάρη σε υψ750μ.  και απέχει 49 χιλ, από τα Ιωάννινα. Με την απογραφή του 2001 είχε πληθυσμό 137 κατοίκους. 
Το παλαιό χωριό Μαυρονόρος είναι χτισμένο στο όρος Κασιδιάρη, σε υψόμετρο 900μ και αποτελεί ένα σημαντικό μνημείο αρχιτεκτονικής. Η ονομασία του χωριού προϋπήρχε. Σε σιγίλιο της Ιεράς Μονής Σωσίνου του έτους 1598, αναφέρεται ότι το Μοναστήρι του Σώσινου διοικούσε εκκλησιαστικώς τας δύο κώμας, Πογδόριανη και Μαυρονόρος. Το είχαν ονομάσει έτσι επειδή κανένα άλλο χωριό δεν μαυρίζει όταν συννεφιάζει τόσο όσο αυτό. Δέκα χρόνια μετά την επικράτηση στην Ήπειρο του Αλή Πασά, στα 1798, ο σατράπης εγκαθιστά στο Μαυρονόρος και στην γειτονική  Σιταριά περί τις 35 βουλγάρικες οικογένειες.
Το 1866 όταν οι κάτοικοι της Γλούστας Θεσπρωτίας (σημερινό Κεφαλοχώρι) και των γύρω συνοικισμών (Γαρδίκι , Βορτόπια και Τζιουμπουκάτικα) δεν υπέκυψαν στους τούρκους αγάδες του Φιλιατιού εγκατέλειψαν τον τόπο τους για να εγκατασταθούν στο Μαυρονόρος. Στην γνωστή εκπαιδευτική έκθεση του επισκόπου Βελλάς, το χωριό δεν μνημονεύεται. Αντίθετα στα 1885 πληροφορούμαστε ότι το Μαυρονόρος μαζί με άλλα χωριά της περιοχής χαρίζονται από τον σουλτάνο στον Αχμέτ Αιγούπι, πασά διοικητή των Ιωαννίνων. Το χωριό κάηκε από τους τούρκους το 1912.
Στο παλιό χωριό σώζεται ο Άγιος Γεώργιος, μικρή εκκλησία βασιλικού ρυθμού, πάνω στα χαλάσματα παλιάς  εκκλησίας, που είχαν χτίσει οι Βούλγαροι και είχε πέσει. Από τα παλιά σπίτια ελάχιστα διασώθηκαν καθώς επίσης, η παλιά βρύση και το σχολείο.
Το νέο χωριό έχει κτιστεί το 1960 κάτω από το παλιό. Διαθέτει ορισμένα παλιά πέτρινα σπίτια και τις εκκλησίες  του Αγίου Αθανασίου του Πρ. Ηλία και του Αγίου Νικολάου. Πανηγυρίζει στις 20 Μαΐου.

Παρακάλαμος  (Πογδόριανη)
Από τα πιο σημαντικά οικονομικά και διοικητικά κέντρα της περιοχής και έδρα του Δήμου Άνω Καλαμά είναι ο Παρακάλαμος που βρίσκεται σε υψ.400μ. και απέχει 45χλμ.,από τα Ιωάννινα.
Η παλαιότερη ονομασία του έως το 1927 ήταν Πογδόριανη, λέξη σλαβική που σημαίνει υποβούνιος τόπος. Στην εδαφική της περιφέρεια  παλιότερα περιελάμβανε το σημερινό χωριό Ρεπετίστα και  τους οικισμούς Παηδονιά και Άνω Παρακάλαμο. 
Πότε κτίστηκε η Πογδόριανη δεν είναι γνωστό. Ωστόσο για πρώτη φορά μνημονεύεται στα 1430, εποχή που οι τούρκοι καταλαμβάνουν την περιοχή και η Πογδόριανη είναι από τα πρώτα χωριά που δηλώνουν υποταγή στους κατακτητές για αντάλλαγμα γίνεται τιμάριο της Βελιδέ σουλτάνας και απολαμβάνει προνομιών.
Από την κατάκτηση της από τους τούρκους  και για τα επόμενα διακόσια χρόνια, η Πογδόριανη διαπρέπει οικονομικά.
Με το διορισμό των σπαχήδων το 1690 άρχισε η παρακμή της Πογδόριανης και συνεχίστηκε ραγδαίως το 1718 με αφορμή τα τραγικά γεγονότα  στον περίβολο του Ναού του Αγίου Νικολάου(του παλιού), όπου έγινε καταστροφή,  διαρπαγή και σφαγή. Αιτία του κακού αυτού θεωρούνται ότι ήταν οι αυθαιρεσίες,  οι καταπιέσεις και οι  καταδυναστεύσεις,  οι φυλακίσεις και οι ατιμώσεις που υφίσταντο οι κάτοικοι της Πογδόριανης από τους σπαχήδες.
Ο πληθυσμός της λιγόστεψε,  η οικονομία της καταρρακώθηκε και η σχολή του Σωσίνου υποβαθμίστηκε πολύ,  ώσπου σε λίγα χρόνια και συγκεκριμένα  το 1724 έκλεισε εντελώς . 
 Στα 1730 ο Παπαχρήστος Φιλίτης, πατέρας του Δοσιθέου Φιλίτη ο οποίος διετέλεσε μητροπολίτης Ουγγροβλαχίας, ίδρυσε το δημοτικό σχολείο της Πογδόριανης , το οποίο στα 1873 σύμφωνα με την γνωστή εκπαιδευτική στατιστική του είχε 48 μαθητές, ενώ στο χωριό ζούσαν 124 οικογένειες. Όπως βεβαιώνουν οι συγγραφείς Ν. Τσιγαράς και Ι. Λαμπρίδης, η Πογδόριανη στην εποχή της ακμής της είχε 4.000 κατοίκους.
Στις 4 Νοεμβρίου του 1912 το χωριό καταστρέφεται από τούς Τούρκους. Το Φεβρουάριο του 1913 ύστερα από την απελευθέρωση των Ιωαννίνων, ο Ελληνικός Στρατός πέρασε από την περιοχή, την ελευθέρωσε καθώς κατευθύνονταν για την απελευθέρωση της  Βόρειας Ήπειρου.
Έτσι ο νέος οικισμός δημιουργείται πια κάτω στον κάμπο, εκεί που πρώτα ήταν οι καλοκαιρινές καλύβες. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ο  Κάτω Παρακάλαμος σε αντίθεση με τον παλιό οικισμό που παίρνει την ονομασία Άνω Παρακάλαμος. Άλλοι οικισμοί που δημιουργήθηκαν και ανήκουν διοικητικά σε αυτόν είναι τα Μπουλέικα, το Σταυροδρόμι και η Μοσχομάντσα.
Από την Πογδόριανη κατάγονται σπουδαίοι άντρες: Ο Θεόληπτος Α', Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (1513¬-1522),ο Σώσινος, ο πρώτος κτήτορας του Μοναστηριού του Σωσίνου, ο ευεργέτης  Ι. Σιμωτάς, ο Δανιήλ μητροπολίτης Σίδης, Τομαρόβας και Περσλάβας, ο Δοσίθεος Φιλίτης (1734-1826), μητροπολίτης Ουγγροβλαχίας και μεγάλος εθνικός ευεργέτης, η οικογένεια του Παύλου Μελά ο Χριστόδουλος Σακελάριος κ.α.
Έχει πολλές και σημαντικές εκκλησίες, και μοναστήρια   Άγιος Αθανάσιος Άνω Παρακαλάμου, έτος ανακαίνισης 1688, Προφήτης Ηλίας1732. Ευαγγελισμός της Θεοτόκου ή Ευαγγελίστρια (Καθολικό της Μονής Σωσίνου, έτος ανακαίνισης 1598. Αϊ Σωτήρα 1576. Υπαπαντής του Ιησού Άνω Παρακαλάμου. Άγιος Κωνσταντίνος Κάτω Παρακαλάμου. Άγιοι Ταξιάρχες Μιχαήλ και Γαβριήλ Άνω Παρακαλάμου, Αγία Παρασκευή Κάτω Παρακαλάμου., κ.α.
Σήμερα ο Παρακάλαμος είναι ένα ζωντανό κεφαλoχώρι,  που ξεπερνά τους 1.000 κατοίκους, με παιδικό σταθμό, Νηπιαγωγείο, Γυμνάσιο, και άλλες υπηρεσίες.
Τα παλιά σπίτια έχουν αντικατασταθεί από σύγχρονες κατοικίες. Τράπεζα, σούπερ μάρκετ, κρεοπωλεία, αρτοποιεία, αλλά και καφετέριες, ταβέρνες  καταστήματα κ.α., πλουτίζουν την κεντρική αγορά του Παρακαλάμου, όπου έρχονται να προμηθευτούν προϊόντα, καθημερινά, οι κάτοικοι των άλλων τοπικών διαμερισμάτων, με το ειδικό λεωφορείο του Δήμου.
Η πλειονότητα των κατοίκων ασχολούνται με την γεωργία στον μεγάλο κάμπο που βρίσκεται δίπλα από το χωριό και την κτηνοτροφία. Πολλοί κάτοικοι του έχουν μικρές επιχειρήσεις, ενώ αρκετοί ασχολούνται σαν μουσικοί.
Από τον Παρακάλαμο κατάγονται σημαντικοί λαϊκοί οργανοπαίχτες που για πολλά χρόνια διασκέδαζαν του κάτοικους της γύρω περιοχής, πράγμα που συνεχίζεται έως τις μέρες μας με τους απογόνους τους να αποτελούν την συνέχεια της παραδοσιακής μουσικής παράδοσης του τόπου. Στην περιήγηση σας στον Παρακάλαμο θα θαυμάσετε της ξεχωριστές εκκλησίες του, την παραδοσιακή αγορά του με τα μικρά καταστήματα, τα ερείπια του νερόμυλου και το μικρό πέτρινο τοξωτό γεφύρι στο ``Καλάμι``, το πανέμορφο ποταμάκι της Λιμπούσδας που διατρέχει κατά μήκος όλο το χωριό, το λαογραφικό μουσείο, το άγαλμα του Παύλου Μελά κ.α.
Το χωριό πανηγύριζε στις 8 Μαΐου και σήμερα πανηγυρίζει στις 27 Ιουλίου του Αγίου Παντελεήμονος.

Ρεπετίστα (Ρεπετίστη)
Η Ρεπετίστα απέχει από τα Γιάννενα 47 χιλιόμετρα και βρίσκεται σε υψόμετρο 400μ.
Είναι χτισμένη αμφιθεατρικά, ψηλά σ` ένα μικρό λόφο και στους πρόποδες του απλώνεται ολόγυρα ο απέραντος κάμπος του Καλαμά. Σύμφωνα με την απογραφή του 2001 έχει πληθυσμό 151 κατοίκους.
Το τοπωνύμιο Ρεπετίστα πρέπει να αποδοθεί στο επώνυμο Ρεπετάς (γνωστό στην περιοχή Ιωαννίνων) και την αλβανική περιεκτική κατάληξη «ishta» (σλαβικά «ista») με την οποία δηλώνεται το πρόσωπο ή το πράγμα.   
Το σημερινό χωριό προέκυψε από μετεγκατάσταση των κατοίκων από το συνοικισμό της Παηδονιάς που βρίσκεται στις υπώρειες του Κασιδιάρη. Μέχρι το 1929 μαζί με την Παηδονιά αποτελούσαν συνοικισμούς της Πογδόριανης  (Παρακαλάμου).
Το πότε κατοικήθηκε η Ρεπετίστα δεν είναι γνωστό.  Από το γεγονός ότι η κεντρική εκκλησία  του Αγίου Γεωργίου κτίστηκε στα 1915 και με δεδομένο το γεγονός ότι η Ρεπέτιστα γλίτωσε το κάψιμο από τους Τούρκους στα 1912 , στη μάχη που έδωσε ο Καπετάν Κρομμύδας, οδηγούμαστε σ΄ ένα αρχικό συμπέρασμα ότι ο οικισμός είναι σχετικά νέος.
Στη Ρεπετίστη κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940 ο Ελληνικός στρατός, με επικεφαλής το Σύνταγμα Ευζώνων, συνέτριψε τους Ιταλούς, καθώς οπισθοχωρούσαν, στην ονομαστή μάχη της Ρεπετίστας και έγραψε σελίδες δόξας και άφθαστου ηρωικού μεγαλείου.
Η απώτερη καταγωγή της οικογένειας του Παύλου Μελά καθώς και του Δημήτριου Βικέλα είναι από την Παιδονιά της παλαιάς Πογδόριανης, που σήμερα αποτελεί οικισμό της κοινότητας Ρεπετίστα.
Σήμερα σώζονται τα απομεινάρια του πύργου της οικογένειας στην περιοχή (Γ΄ΛΑ).
Στο χωριό θα θαυμάσετε στην κεντρική πλατεία το Ναό του  Αγίου Γεωργίου, το πέτρινο κτήριο του πολιτιστικού συλλόγου με ενδιαφέροντα εκθέματα, τα αξιόλογα διώροφα πέτρινα σπίτια, το παρεκκλήσιο «Κοίμηση της Θεοτόκου», στο Βορώνι  και τη νεώτερη εκκλησία του Αγίου Νικολάου.
Στο χωριό υπάρχει παραδοσιακό καφενείο.
Το χωριό πανηγυρίζει στις 23 Απριλίου, εορτή του Αγίου Γεωργίου, που είναι προστάτης και πολιούχος του χωριού.  

Ριάχοβο
Κτισμένο δίπλα από την μαγευτική λίμνη και πάνω από τους καταρράκτες της Γλυζιανής σε υψ 420μ. βρίσκεται το Ριάχοβο, που απέχει 53χλμ.απο τα Ιωάννινα.
Ο πληθυσμός του χωριού σύμφωνα με την απογραφή του 2001, είναι 130 κάτοικοι.  
Η ονομασία του προέρχεται από τη Σλαβική λέξη που σημαίνει τόπος με καρυδιές. Στην περιοχή Λεύκα, ανακαλύφθηκαν αρχαίοι τάφοι με ευρήματα του 3ου π.χ. αιώνα. 
Πότε κατοικήθηκε για πρώτη φορά είναι άγνωστο.  Ο Λαμπρίδης υποστηρίζει ότι "όσα εξ αποσπασμάτων του Κουβαρά εξάγεται" κατά την κατάκτηση (1430) οι αλβανοί κάτοικοι του χωριού ευθύς ασπάστηκαν την νέα θρησκεία. Αυτό σημαίνει ότι το χωριό υπάρχει πριν από το 1430 αλλά και πριν από την δεκαετία του 1380 που έχουμε τις έντονες μετακινήσεις των αλβανικών φύλλων. Πιθανά τότε κάποιες οικογένειες αλβανών εγκαθίστανται στο Ριάχοβο και είναι αυτές που ασπάζονται το μωαμεθανισμό με την εμφάνιση των τούρκων. Συνεπώς το χωριό υπάρχει στα τέλη του 14ου αιώνα. Στα τέλη του 17ου  αιώνα οι αλβανοί κάτοικοι του χωριού, όπως συνέβη και με όλους σχεδόν τους αλβανούς που διαμένουν στα χωριά της περιοχής, ενοχλούμενοι από χριστιανούς ληστές, υποχρεούνται να μετεγκατασταθούν στην Αλβανία.
Μετά την πτώση του Αλή, το χωριό μαζί με το Λίθινο και την Ιερομνήμη αγοράζονται από την μονή των Πατέρων.
Στα 1873 σύμφωνα με την γνωστή έκθεση του επισκόπου Βελλάς,  το χωριό έχει σχολείο με 9 παιδιά ενώ το 1898 οι μαθητές του σχολειού ανέρχονται στους 25.
Στο χωριό και ανατολικά είχε χτιστεί τζαμί σε μια περιοχή που και σήμερα είναι γνωστή με την ονομασία Μετζίτια.
Έχει τρεις εκκλησίες, δυο του Αγίου Γεωργίου και μία της Αγίας Τριάδας.
Πριν το χωριό υπάρχει η τοποθεσία Ντουβρίτσι , με την γραφική λίμνη στην οποία πραγματοποιούνται διάφορες εκδηλώσεις και πανηγύρια. Χαρακτηριστικό στον χώρο αυτό είναι το παλιό "κιόσκι" με τις βρύσες.
Στο χωριό υπάρχει παραδοσιακό καφενείο με εκλεκτούς λουκουμάδες. Πανηγυρίζει του Αγίου Γεωργίου μετά το Πάσχα.

Σιταριά (Μόσσιορη)
Χτισμένη  στους ανατολικούς πρόποδες του βουνού Κασιδιάρης, με πολύ ωραία θέα προς την πεδιάδα του Καλαμά .Έχει υψόμετρο 580 μέτρα και απέχει 53χλμ,από τα Ιωάννινα .
Οι πρώτες ιστορικές μαρτυρίες για το χωριό υπάρχουν από το 1430 και αναφέρεται στις ιστορικές πηγές με το όνομα Μόσσιορη, που είχε ως το 1927, που μετονομάστηκε σε Σιταριά.  Στα χρόνια της τουρκοκρατίας ήταν μαζί με τα γύρω χωριά υπό την υψηλή προστασία της εκάστοτε βασιλομήτορος, απολαμβάνοντας έτσι απαλλαγή φόρων.
Στα χρόνια του Αλή πασά το χωριό φιλοξενούσε εξοχικό σαράι του.
Είναι στη μέση του δρόμου (Ντερβένι), που ένωνε τα Ιωάννινα με το Αργυρόκαστρο και εδώ ήταν εγκατεστημένος και ο μπέης της περιοχής. κοντά στο μπαρουτόμυλο, που είχε ο Αλή πασάς.
Στο σαράι αυτό φιλοξενήθηκε ο Γάλλος ιστορικός και περιηγητής Πουκεβίλ το Νοέμβριο του 1806 και μας δίνει στα ``Ταξιδιωτικά`` του μια ωραία περιγραφή του χωριού και του σαραϊού.
Μετά τον Αλή Πασά, το χωριό ανήκε στον Αμαλήκ πασά, συγγενή του Αλή, έως το 1906, που εξαγοράστηκε από τους ίδιους τους κατοίκους του από τον τελευταίο ιδιοκτήτη Νακή πασά έναντι 6.000 τουρκικών λιρών.
Το χωριό κάηκε τον Νοέμβριο του 1912 από τους τούρκους. Είναι πατρίδα του διδάκτορα της νομικής Γεωργίου Ευαγγελίδη που ήταν πρόξενος της Ελλάδας στο Μπεράτι και ο οποίος βοήθησε στην λειτουργία του σχολείου στο χωριό.
Η ομορφιά της φύσης στην έκταση του χωριού, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή, είναι απαράμιλλη.  Σ` όλη την έκταση του δάσους υπάρχουν μονοπάτια και τα τοπία εναλλάσσονται με τέτοιο ρυθμό, που σε κάνουν να ξεχνάς την κούραση της πεζοπορίας. Το χωριό είναι περιτριγυρισμένο από πολύ μεγάλες εκτάσεις φυλλοβόλων κυρίως δέντρων, βαλανιδιές. Έχει πολλές εκκλησίες του Αγ. Αθανασίου, του Αγ. Κωνσταντίνου, του Αγ. Δημήτριου, των Ταξιαρχών, του Αγ. Ιωάννη, του Αγ. Γεωργίου, κ.α. Η Σιταριά διαθέτει καλαίσθητα πέτρινα σπίτια και το πετρόκτιστο κτήριο του δημοτικού σχολείου  που έχει μετατραπεί σε λαογραφικό μουσείο που φιλοξενεί πληθώρα εκθεμάτων από την αγροτική ζωή των κατοίκων, καθώς επίσης από την ιστορία και τον πολιτισμό της ευρύτερης περιοχής.    
Στη θέση ``Παναγιά`` υπάρχει εξωκλήσι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, όπου γίνεται και το πανηγύρι στης  15 Αυγούστου και είναι το πιο μεγάλο παραδοσιακό πανηγύρι της περιοχής. Η τοποθεσία είναι πανέμορφη, με υπεραιωνόβια δένδρα, που στη σκιά τους φιλοξενούν τους πανηγυριώτες.
Το «Ντερβένι» κάνει μια πολύ όμορφη διαδρομή στο χώρο της Σιταριάς, περνώντας ποτάμια και πηγές με κυριότερη αυτή της τοποθεσίας «Χάνια».  Κοντά υπάρχουν τα χαλάσματα του μπαρουτόμυλου στη θέση «Μπαρουξίτικο», υπάρχει ο παλιός νερόμυλος και ιχθυοτροφείο.  Τα νερά είναι πεντακάθαρα και απίστευτα κρύα το καλοκαίρι.
Στο χωριό υπάρχουν δυο παραδοσιακά καφενεία.

Βιβλιογραφία
Αραβαντινός Παναγιώτης, Περιγραφή της Ηπείρου εις μέρη τρία, Ιωάννινα 1984.
Καμαρούλιας Δημήτριος, Τα μοναστήρια της Ηπείρου, τόμοι 2, εκδ. Μπάστας – Πλέσσας, Αθήνα 1996
Μουντράκης Μ. Δημοσθένης, Γεωλογία της Ελλάδας, Θεσσαλονίκη 1985.
Οικονόμου Ε. Κώστας, Τα οικωνύμια του νομού Ιωαννίνων, Ιωάννινα 2003.
Σταματέλος Μ. – Σταματέλου Βάμβα Φ., Ελληνική γεωγραφική εγκυκλοπαίδεια, εκδ. Τεγόπουλος – Μανιατέας, Αθήνα.
Λαμπρίδης Ιωάννης, Ηπειρωτικά Μελετήματα, Ιωάννινα 1971.
Χρήστου Βασίλης, Τα βουνά της Ελλάδας, εκδ. Explorer,  Αθήνα 2003.                   
Χρήστου Βασίλης, Νομός Ιωαννίνων Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων, Ιωάννινα 2005.
Χρήστου Βασίλειος, Ήπειρος – Ορειβατικές αναρριχητικές διαδρομές, Ιωάννινα 1987.
Μακρής Γιεώργιος – Παπαγεωργίου Στέφανος, Το χερσαίο δίκτυο επικοινωνίας στο κράτος του Αλή Πασά Τεπελενλή, Αθήνα 1990.
Δ/νση Ιστορίας Στρατού, Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος του 1940 – 1941, Αθήνα 1960.
Θεσπρωτός Κοσμάς – Ψαλίδας Αθανάσιος, Γεωγραφία Αλβανίας – Ηπείρου, Ε.Η.Μ., Ιωάννινα 1964.                                                                                                                  
Ευαγγελίδης Δημήτριος, Οι αρχαίοι κάτοικοι της Ηπείρου, Ιωάννινα 1962.
Νιτσιάκος Β. – Αράπογλου Μ. – Καρανάτσης Κ., Νομός Ιωαννίνων, σύγχρονη πολιτισμική γεωγραφία, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων, Ιωάννινα.
Β. Κατή, Χ. Παπαιωάννου, Κ. Τζιόβας, Β. Χρήστου. Εθνικοί Δρυμοί ,Βίκου-Αώου Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων, Ιωάννινα 2003.
Μάτσιας Μ. Χρήστος, Πωγώνι – Δερόπολη: Ήθη – Έθιμα – Τραγούδια, Ιωάννινα 1985.
Κωστούλας Χ. Κων/νος, Ο κάμπος του Ξηροβάλτου – Το μεγάλο   δερβένι του Πωγωνίου, Ιωάννινα 1994.
Στούπης Σπύρος, Πωγωνισιακά και Βησσανιώτικα, α΄ τόμος, Πάτρα 1962 & β΄ τόμος, Κέρκυρα 1964.
Κωστούλας Χ. Κων/νος, Γνωριμία με την Πωγωνιανή, Ιωάννινα 1994.
Τουριστικός οδηγός περιοχής Πωγωνίου – Συλλογικό έργο: Δήμοι Άνω Πωγωνίου, Δελβινακίου – Κοινότητες Λάβδανης, Πωγωνιανής, εκδ. Next Advertising
Γκόγκος Κ. Ανδρέας, Παρακάλαμος, Ιωάννινα 1995.
Τζιόβας Δ. Πάνος, Τα Δολιανά της Ηπείρου, Ιωάννινα 1995.

 

 

 

Κατηγορία Αξιοθέατα
Δευτέρα, 18 Φεβρουαρίου 2013 11:42

Ο γύρος του Δήμου με αυτοκίνητο

Στην είσοδο του Καλπακίου υπάρχει το Πολεμικό μουσείο του ’40. Μέσα από τα πλούσια εκθέματα, τη γραφική και ηχητική αναπαράσταση της μάχης  του Καλπακίου. Λίγα μέτρα μακρύτερα συναντάς τη σπηλιά όπου ήταν το στρατηγείο του Διοικητή της μεραρχίας Χαράλαμπου Κατσιμήτρου. Πάνω από τον οικισμό δεσπόζει το γιγάντιο μπρούτζινο άγαλμα του πολεμιστή στρατιώτη. Θα ήταν μεγάλη παράληψη κάθε επισκέπτη να μην περιπλανηθεί στα χαρακώματα και τα πολυβολεία του κοντινού λόφου Σειλητούρα, εκεί που η ψυχή νίκησε το ατσάλι.
Με αφετηρία το πολεμικό μουσείο και πηγαίνοντας νότια ο δρόμος διέρχεται από τη ρίζα της λοφοσειράς που έγινε ο χώρος αντίστασης των εισβολέων του ’40. Μετά τη δεντροστοιχία με τα κυπαρίσσια ο δρόμος σε οδηγεί στην Ιερά Μονή Βελλάς. Η Μονή Βελλά με θαυμάσια αρχιτεκτονική και εξαιρετικές αγιογραφίες χτίστηκε τον 11ο αιώνα και πήρε το όνομα από την βυζαντινή πολιτεία Βελλά που ήταν έδρα επισκοπής. Ερείπια της πόλης σώζονται εδώ κοντα.
Η διαδρομή για το χωριό Κάτω Ραβένια σε φέρνει στη μοναδική σε ομορφιά περιοχή ‘στους Αγίους’. Εκεί, μέσα σε μια σπηλιά λειτούργησε το ξακουστό Μοναστήρι. Δίπλα του υπάρχει το φαράγγι του Γορμού παραπόταμου του Καλαμά, πλούσιο σε χλωρίδα και πανίδα, το οποίο αποτελεί πρόκληση για τους λάτρεις της πεζοπορίας και κατά τους χειμερινούς μήνες τα νερά του προσφέρονται για ράφτινγκ.
Ταξιδεύοντας προς τα δυτικά και επί της εθνικής οδού που οδηγεί στην Κακαβιά, συναντάς τον ποταμό Καλαμά. Αριστερά της γέφυρας υπάρχουν τα ερείπια του κάστρου της Όπας και της πολίχνης Όπα ή Νοπάγια. Δίπλα στα ερείπια διατηρούνται σε άριστη κατάσταση κτίρια με την τεχνολογία της προβιομηχανικής εποχής, 2 υδρόμυλοι, νεροτριβές και μαντάνια.
Δεξιά του δρόμου, σε υψόμετρο 515μ. περιτρυγυρισμένα από δάση βελανιδιάς, βρίσκονται τα γραφικά  Δολιανά. Θα πρέπει να επισκεφτείς το μοναστήρι του Αγίου Ιακώβου, το οποίο χτίστηκε το 12ο αιώνα.
Στους πρόποδες του βουνού Βαλαώρα, προστατευμένο από τα θεριά της φύσης, βρίκεται το μαρτυρικό Κεφαλόβρυσο. Το χωριό γνώρισε στους 2 παγκοσμίους πολέμους την μπότα του  κατακτητή με  ιδιαίτερη αγριότητα , αφού είναι ένα απο τα  τέσσερα,4, χωριά του Νομού Ιωαννίνων, τα  οποία πυρπόλησαν οι Γερμανοί κατά την πορεία τους για το "3ο ράιχ".  Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται το ηρώο καέντων της γερμανικής κατοχής (το ολοκαύτωμα έγινε στις 10-7-1943). Δίπλα στο χωριό βρίσκεται το εργοστάσιο Μεταλλουργικής βιομηχανίας Ηπείρου, όπου γίνεται η κοπή των κερμάτων euro.
Κάτω από ένα γυμνό ύψωμα στις πλαγιές του όρους Νεμέρτσικα, χτισμένο αμφιθεατρικά βρίσκεται το Βασιλικό, που συνδυάζει την αρχοντιά με την παράδοση.
Τόπος καταγωγής του Αθηναγόρα, κρύβει μακραίωνη ιστορία όπως μαρτυρούν και τα αρχαιολογικά ευρήματα στις θέσεις Δράνια, Μεγάλες και Τσαβάλου Αλώνι, όπου εντοπίστηκαν τάφοι οι οποίοι χρονολογούνται πριν από τον 9ο αι. π.Χ. Επίσης, στη θέση Παλαιόκαστρο βρέθηκαν νομίσματα της εποχής του Πύρρου. Στην πλακόστρωτη πλατεία του χωριού, αξίζει να δείτε την εκκλησία της Υπαπαντής, τρίκλιτη βασιλική μεγάλων διαστάσεων με νάρθηκα και χαγιάτι στα δυτικά. Τόπος καταγωγής του Αθηναγόρα, κρύβει μακραίωνη ιστορία όπως μαρτυρούν και τα αρχαιολογικά ευρήματα στις θέσεις Δράνια, Μεγάλες και Τσαβάλου Αλώνι, όπου εντοπίστηκαν τάφοι οι οποίοι χρονολογούνται πριν από τον 9ο αι. π.Χ. Επίσης, στη θέση Παλαιόκαστρο βρέθηκαν νομίσματα της εποχής του Πύρρου. Στην πλακόστρωτη πλατεία του χωριού, αξίζει να δείτε την εκκλησία της Υπαπαντής, τρίκλιτη βασιλική μεγάλων διαστάσεων με νάρθηκα και χαγιάτι στα δυτικά. Στους χώρους του μπορείτε να δείτε τα άμφια, καθώς και άλλα προσωπικά είδη του Πατριάρχη (τηλ. 26570-41.206).


Ο Πωγωνίσκος είναι μια περιοχή την οποία αξίζει κανείς να επισκεφτεί για να θαυμάσει την υπέροχη θέα.
Δίπλα στο ποταμό Γορμό, στο Ωραιόκαστρο, βρίσκεται ο νερόμυλος και δύο νεροτριβές. Κοντά στο νερόμυλο υπάρχει ένα τοξωτό πέτρινο γεφύρι καθώς και ο καταρράκτης ‘Δέση’, σε μια περιοχή με πλούσια βλάστηση. Από το λόφο του Κάστρου υπάρχει πανοραμική θέα προς τον καταρράκτη και όλη τη γύρω περιοχή.
Αξιόλογη είναι επίσης η εκκλησία των Εσοδιών της Θεοτόκου στη Ρουψιά. Ενδιαφέρον για τον επισκέπτη παρουσιάζει και το εξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής καθώς και το δάσος της Ρουψιάς. Η περιοχή έχει ενταχθεί στους επιστήμονικούς καταλόγους του ΥΠΕΧΩΔΕ για το δίκτυο NATURA ως ‘Περιοχή Ιδιαίτερου Ενδιαφέροντος’.
Στην Κάτω Μερόπη τα αλώνια που έχουν κατασκευαστεί τον 19ο αιώνα, αποτελούν κτίσματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, μοναδικά στον ελλαδικο χώρο. Το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου ιδρύθηκε το 1614 και βρισκεται 2χιλ. νότια του χωριού, πάνω σε έναν εντυπωσιακό λόφο με απέραντη θέα. Η Μονή περιβάλλεται από μεγάλο δάσος με αιωνόβιες βελανιδιές. Η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου (1585) λειτουργούσε ως σχολείο στα χρόνιας της τουρκοκρατίας. Η Κοίμησης της Θεοτόκου (1413) έχει εσωτερική διακόσμηση με τοιχογραφίες του διάσημου ζωγράφου Ξένου Διγενή. Το μοναστήρι και οι εκκλησίες έχουν χαρακτηριστεί ιστορικά διατηρητέα μνημεία. Σε μία αίθουσα του πρώην δημοτικού σχολείου στεγάζεται η λαογραφική συλλογή Κάτω Μερόπης με αγροτικά και κτηνοτροφικά εργαλεία, είδη οικιακής χρήσης, τοπικές ενδυμασίες και φωτογραφίες από τη ζωή του χωριού.
Στις πλαγιές του όρους Δούσκο βρίσκονται οι Δρυμάδες που αποτελούν έναν από τους πιο ορεινούς οικισμούς του νομού και απέχουν ελάχιστα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα. Είναι χτισμένοι σε υψόμετρο 1.040 μέτρων.
Η Πωγωνιανή βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της περιοχής Πωγωνίου, σε υψόμετρο 750μ. Πρόκειται για μια ακριτική περιοχή, που διατηρεί την παραδοσιακή ηπειρώτικη αρχιτεκτονική. Το χωριό έχει πλούσια ιστορία.
Κατά το παρελθόν, υπήρξε σημαντικό εμπορικό κέντρο, γεγονός που μαρτυρούν και τα παλιά καλοδιατηρημένα κτίρια του χωριού.

Κατά την παραμονή σας στη Πωγωνιανή αξίζει να επισκεφθείτε το Λαογραφικό Μουσείο Πωγωνίου – Δερόπολης, που στεγάζεται στο παλιό στρατιωτικό φυλάκιο. Στις συλλογές του περιλαμβάνονται αντιπροσωπευτικά εκθέματα της καθημερινής ζωής, γεωργικά εργαλεία, κεντήματα, στολές-δείγματα παραδοσιακών ενδυμασιών του Πωγωνίου, παλιές φωτογραφίες, έγγραφα που σχετίζονται με την ιστορία της περιοχής και ξυλόγλυπτα του 19ου αιώνα. Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν η παλιά αγορά, που βρίσκεται στο κέντρο του οικισμού, ο ναός της Αγίας Παρασκευής, η Παναγιά η Καρτερούσα, η Θεοτόκος, ο Αϊ-Λιας, ο Άγιος Αθανάσιος καθως και η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, με το περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο της, τρίκλιτη βασιλική με 15 τρουλίσκους, οι οποίοι στηρίζονται στους εξωτερικούς τοίχους και σε δώδεκα κίονες, που χρονολογείται από το 1873, Από τα σημαντικότερα ιστορικά κτίρια, που αξιζει να επισκευτείτε, είναι το λεγόμενο «Σαράι του Μπέη» που κατασκευάστηκε το 1880.

Οκτώ χιλιόμετρα από την Πωγωνιανή, σε μια απόκρημνη περιοχή συναντάμε, το όμορφο Δολό (έχει χαρακτηριστεί διατηρητέος-παραδοσιακός οικισμός). Γεφύρια, εκκλησίες και θαυμάσια λιθόκτιστα σπίτια, από αυτά που με μαεστρία έκτισαν στο πέρασμα των αιώνων οι περίφημοι Ηπειρώτες παραδοσιακοί τεχνίτες της πέτρας, αλλά και το φυσικό θαύμα που ακούει στο όνομα φαράγγι Κουβαρά, είναι τα αξιοθέατα της περιοχής. Το φυσικό περιβάλλον, με την γειτονική γραφική χαράδρα και η γαλήνη του τοπίου αποζημιώνει τον επισκέπτη που θα φτάσει στο Δολό. H αφετηρία του μονοπατιού, που οδηγεί στο φαράγγι βρίσκεται 800 μ. έξω από το χωριό, όπου στο κεντρικό δρόμο θα βρείτε πλακοστρωμένο μονοπάτι.  Πρόκειται για το πιο γνωστό και αγαπητό μονοπάτι στη περιοχή του Πωγωνίου, το οποίο αποτελούσε και το μοναδικό δρόμο σύνδεσης παλιότερα του Δολού με την Πωγωνιανή. Μέσα στη χαράδρα υπάρχει πλούσια μεσογειακή και παραμεσογειακή βλάστηση, όπως και σημαντικά είδη πανίδας. Μπορείτε επίσης να δείτε το λαογραφικό μουσείο στη Στρατίνιστα, τη συλογή γεωργικών εργαλείων στο Ζάβροχο και το μουσείο φυσικής ιστορίας στην Καστανή.
Προσέχοντας την κίνηση που δεν σταματά ποτέ (κυρίως από φορτηγά που κατευθύνονται από και προς την Αλβανία), ακολουθείτε το δρόμο για Κακαβιά. Στα αριστερά σας ,σε υψόμετρο 456 μέτρα, συναντάται τη σπάνιας όμορφιάς λίμνη Ζαραβίνα, με τα διαυγή νερά, η οποία προστατεύεται από το δίκτυο «Natura 2000» καθώς αποτελεί σημαντικό υγροβιότοπο για την περιοχή, φιλοξενεί πολλά είδη φυτών και ζώων, μεταξύ των οποίων και τη βίδρα (Lutra lutra), υδρόβιο θηλαστικό υπό εξαφάνιση.
Μετά από 18 χλμ. φτάνετε στο Χάνι Δελβινακίου όπου θα στρίψετε δεξιά όπως δείχνουν οι ταμπέλες για Δελβινάκι. Το κεφαλοχώρι βρίσκεται σε ύψος 700 μ. περίκλειστο από βουνά χαμηλού υψομέτρου καλυμμένα από αρχαία δρυοδάση. Πρόκειται για ένα γραφικό χωριό που έχει διατηρήσει αναλλοίωτη τη φυσιογνωμία του. Το Δελβινάκι αποτελεί ένα από τα πιο ζωντανά χωριά της επαρχίας, αφού κρατά κοντά του 1000 μόνιμους κατοίκους.
Το αρχιτεκτονικό και ιστορικό ενδιαφέρον συγκεντρώνει η εκκλησία της Παναγιάς, κτίσμα του 1153, αλλά και το εντυπωσιακό κτίριο του παλιού Παρθεναγωγείου-Αρεναγωγείου που σήμερα στεγάζει την Ταπητουργική σχολή.
Για κοντινές εξορμήσεις στη φύση το Δελβινάκι προσφέρεται για μικρές δίωρες πεζοπορίες στα εξωκκλήσια του χωριού, το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη και το εκκλησάκι της Παναγίας Μπολιάνιτσας. Την άνοιξη θα σας μαγέψει το τοπίο με τις ανθισμένες κουτσουπιές και το φθινόπωρο η ποικιλία των χρωμάτων.
Πολύ κοντά στο Δελβινάκι ξεκινάει το πανέμορφο δρυοδάσος της Μπούνας. Κυριάρχο είδος βλάστησης του δάσους είναι η βελανιδιά με έντονη την παρουσία άγριων θηραμάτων. Όμορφο όλες τις εποχές το δάσος είναι βατό ακόμη και για παιδιά. Για τους γνώστες των μανιταριών θα βρείτε πολλές ποικιλίες.
Στην κοιλάδα του Δρίνου, στην περιοχή του Δημοτικού Διαμερίσματος Κτισμάτων και στη θέση ‘Μαγούλα’ έχουν ανευρεθεί αρχαίοι τάφοι. Ο Επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί στα λείψανα του αρχαίου κάστρου και της οχυρωμένης ακρόπολης, δείγματα της αρχαίας πόλης Αντιτάνειας που άνθησε εκεί.

Το Ωραιόκαστρο είναι κτισμένο κοντά στις πηγές του ποταμού Γορμού. Εδώ έχουν έρθει στο φώς υπολείμματα της αρχαίας ακρόπολης Ωραιοκάστρου, αλλά και ταφικών τύμβων, ενώ έχουν εντοπιστεί οικιστικά ίχνη που χρονολογούνται από την Ύστερη εποχή του Χαλκού μέχρι και την Ελληνιστική εποχή. Μετά το Ωραιόκαστρο ο δρόμος κλωθογυρνά σα φίδι μέσα από πυκνόφυτα δάση και καθώς ολοένα κερδίζει υψόμετρο, προσφέρει ανεπανάληπτη θέα στη χιονισμένη μέχρι το Μάιο, οροσειρά της Τύμφης.
Επόμενη στάση η παραδοσιακή Βήσσανη με τη φημισμένη σε όλη την Ήπειρο Ελληνική Σχολή, το Παρθεναγωγείο και τις λαμπρές εκκλησίες. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει αυτή της Ευαγγελίστριας -κτίσμα του 1630-. Άμεσα συνδεδεμένη με τους ντοπιους είναι και η μονή Άβελ  μονόκλιτη βασιλική με τρούλο, η οποία χρονολογείται από το 1770. Τα σπίτια των Βησσανιωτών αντανακλούν την πάλαι ποτέ οικονομική και πνευματική πρόοδο της περιοχής. Ήταν συνήθως χτισμένα μέσα σε πλακόστρωτη αυλή, περιστοιχισμένη με οβρό (μαντρότοιχο) και εξώπορτα ξύλινη που είχε δίκλιτη στέγη. Στο κέντρο του οικισμού βρίσκεται ο ενοριακός ναός του Αγίου Νικολάου. Είναι μεγάλη τρίκλιτη βασιλική με ευρύχωρο υπερυψωμένο γυναικωνίτη (1791). Στο κέντρο του οικισμού βρίσκεται ο ενοριακός ναός του Αγίου Νικολάου. Είναι μεγάλη τρίκλιτη βασιλική με ευρύχωρο υπερυψωμένο γυναικωνίτη.

H περιοχή του Άνω Καλαμά, χαρακτηρίζεται κυρίως από τη σύγχρονη εκμηχανισμένη γεωργία και τις μονάδες εσταυλισμένης κτηνοτροφίας. Τα περισσότερα χωριά τις περιοχής διασχίζονται από τον περίφημο ποταμό Καλαμά και κυρίως η καταπράσινη Βροντισμένη όπου διαβιεί η περίφημη Καραβίδα.

Σημαντικό οικονομικό και διοικητικό κέντρο, της κοιλάδας του Άνω Καλαμά, είναι ο Παρακάλαμος. Η παλαιότερη ονομασία του ήταν ΠΟΓΔΟΡΙΑΝΗ ή ΠΟΓΔΟΡΑ. Λέξη σλαβική που σημαίνει υποβούνιος τόπος. Η ιστορική οικογένεια του Παύλου Μελλά καταγόταν από την περιοχή όπου και διέθετε πλούσια κτήματα, στο κέντρο του χωριού δεσπόζει επιβλητικά η μορφή του. Ο Παρακάλαμος θεωρείται πηγή καλλιτεχνών στο δημοτικό τραγούδι. Οι Ρώμηδες του Παρακαλάμου καλλιέργησαν την μουσική. Μετά τον πόλεμο του 1940-41, η ζωή τους άλλαξε ριζικά καθώς βαφτίστηκαν Χριστιανοί Ορθόδοξοι και τους δόθηκαν ονόματα και επώνυμα.

Ανεβαίνοντας στο κέντρο της παλιάς Πογδοριανής, συναντάμε την Ιερά και Σταυροπηγιακή Μονή Ευαγγελίστριας Σώσινου, με αξιόλογα αρχιτεκτονικά στοιχεία, στην κορυφή ενός κατάφυτου λόφου με πανοραμική θέα. Στα χρόνια του δεσποτάτου της Ηπείρου, πολύ πιθανά στα ερείπια αρχαίου θεάτρου, χτίστηκε εδώ μοναστήρι, από κάποιον που το όνομά του ήταν Σώσινος. Αργότερα το μοναστήρι καταστράφηκε. Το 1598, πάνω στα χαλάσματα , ο άρχοντας Ιωάννης Σιμωτάς έχτισε νέο μοναστήρι και το πλούτισε με κάθε είδους έπιπλα, σκεύη και βιβλία..

Ο συνοικισμός  Παηδονία  της Ρεπετίστης, αποτελεί σήμερα, ένα μουσείο παλιών εκκλησιών. Αξίζει κανείς να επισκευτεί το Μοναστήρι του Άι Λιά πιθανόν χτισμένο από την οικογένεια Μελά. Κοντά εκεί όπου αρχίζει το μονοπάτι προς τον Άι Λιά, ανακαλύπτουμε κρυμμένη, σχεδον αόρατη από το δρόμο την Άι Σωτήρα, σταυρεπίστεγος ναός που σώζεται στην αρχική του μορφή. Λίγο πιο κάτω τα ερείπια του Άι Νικόλα, κατά τις παραδόσεις των ντόπιων εδώ έγινε η μεγάλη σφαγή των κατοίκων το 1718 από επιδρομείς Τούρκων ή Αλβανών. Μόνο μια κοπέλα γλίτωσε, ‘η Αρετή και από αυτήν πήρε το νέο όνομα το χωριό της Γκρίμπιανης. Από τους παλαιότερους ναούς της περιοχής είναι και η μονή του Αγίου Αθανασίου, χτισμένος τα υστεροβυζαντινά χρόνια. Απέναντι από το ιερό βλέπουμε ένα τυφλό δωμάτιο. Δεν έχει ούτε παράθυρα, ούτε εξωτερική θύρα. Η είσοδος σε αυτό γίνεται μέσα από τα στασίδια της δυτικής πλευράς, ήταν μυστική, και όπως λένε το δωμάτιο ήταν κρυφό σχολειό.

Πολύ πάνω από το συνοικισμό της Παιηδονιάς βρίσκουμε την Παλιογκρίμπιανη (Αρετή), από τους παλιότερους οικισμούς, αναφέρεται σε μεσαιωνικά κείμενα ως Βρεβία, Βριβία, ή Βρίμπιανη. Ο Αραβαντινός τοποθετούσε εδώ την γνωστή αρχαία Ηπειρωτική πόλη Τράμπυα. Κοντά της κάτω από το μεγάλο βράχο βρίσκεται το εκκλησάκι της Ζωοδόχου Πηγής.

Κατεβαίνοντας και οδηγούμενοι από τον κεντρικό δρόμο θα φτάσετε στους Κουκλιούς. Μια σταση εδώ, θα άξιζε να σημειωθεί στο μοναστήρι του Αγίου-Νικολάου, που καθώς λέγεται σε μια υπόγεια αίθουσα του λειτουργούσε, το κρυφο σχολειό.Από την άλλοτε μονή του Αγίου Νικολάου, συναντούμε μόνο το καθολικό. Το βλέμμα του επισκέπτη θα σταματήσει στην είσοδο της μονής όπου δεσπόζει ζωγραφισμένος ο Άι-Νικολας, η Παναγία η βρεφοκρατούσα και ο Χριστος. Αξιόλογη για την αρχιτεκτονική της και η μικρή Βασιλική. Ο χώρος  στη θέση “Γανατιά”αποτελεί ένα ιδανικό τοπίο σαν χώρος υπαίθριας αναψυχής. Βρίσκεται εντός του οικισμού, στο μεγαλύτερο μέρος της, η έκταση καλύπτεται από διάφορα είδη πλατύφυλλων δένδρων που δημιουργούν ένα αρκετά σκιερό και δροσερό περιβάλλον, όπου ο επισκέπτης μπορεί να ξακουραστεί και να θαυμάσει την παλαιά κατασκευασμένη βρύση μέσα στην έκταση του χώρου. Συνεχίζοντας την ξενάγηση στου χωριό υπάρχουν σχηματισμένα μονοπάτια που οδηγούν στο Μύλο των Κουκλιών (χαρακτηρισμένος ως ιστορικο διατηρητέο μνημείο). Πρόκειται για διώροφο πετρόκτιστο κεραμοσκεπές κτίσμα λαϊκής αρχιτεκτονικής, με ορθογώνια κάτοψη. Στο ισόγειο λειτουργούσε ο μύλος και υπάρχει ο σχετικός εξοπλισμός (μυλόπετρα, φτερωτή κ.τ.λ.) ενώ στον όροφο θα δείτε την κατοικία του μυλωνά.

Συνεχίζοντας το οδοιπορικό μας ανηφορίζουμε προς την Ιερομνήμη. Χτισμένη αμφιθεατρικά, με παραδοσιακά πετρόχτιστα σπίτια. Θα δείτε την εκκλησία της Αγίας Τριάδας, ανακαινισμένη εκ βάθρων το 1880 και ιστορημένη από το χιοναδίτη ζωγράφο Βασίλειο Φίλη. Κοντά στο χωριό θα βρείτε και το μικρό ναό, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, στολίζεται με ιδιαίτερες τοιχογραφίες του 1825. Αριστερά του ναού συναντούμε το παλαιό εκκλησάκι της Παναγίας της Κακαβίτσας. Η παράδοση και οι ντόπιοι συνδέουν το ονομα της με κάποιο θρύλο. Οι βυζαντινοί κακάβα έλεγαν την πέρδικα από την φωνή της ως «κακκαβίζουσα», από δω ίσως και η προσωνυμία για το περδικοσύχναστο του τόπου.

Προχωρούμε προς την γραφική θέση ‘Ντοβρίτσι’ που πήρε το όνομα της από την ομώνυμη πηγή, στην οποία πραγματοποιούνται πανηγύρια και διάφορες εκδηλώσεις τους θερινούς μήνες. Εκεί υπάρχει και το γνωστό κιόσκι με τις βρύσες. Το χωριό ονομάζεται Ριάχοβο. Το παράξενο αυτό όνομα στα σλαβικά σημαίνει «ο τόπος με τις καρυδιές».
Χαρακτηριστικά και αξιοθέατα στοιχεία του χωριού αποτελούν το τζαμί που χτίστηκε ανατολικά στην περιοχή, γνωστή ως σήμερα σαν Μετζίτια.
Πάνω από όλα όμως για τους φυσιολάτρες είναι η λίμνη του Ριαχόβου με τους εξεζητημένους επισκέπτες της, τους ερωδιούς.

Αξιολογότατα είναι επίσης τα χωριά Μαυρονόρος και Σιταριά, χτισμένα σε πλαγιά του όρους Κασιδιάρη. Έχουν όμορφα σπίτια και θέα στην κοιλάδα του Άνω Καλαμά.
Πάνω από το Μαυρονόρος, βρίσκεται Εκτροφείο Θηραμάτων.
Το Παλαιό χωριό Μαυρονόρος βρίσκεται εγκαταλειμμένο, σε όμορφη τοποθεσία, 6 χλμ ΝΔ από το Μαυρονόρος. Θα δείτε σπίτια αξιόλογης αρχιτεκτονικής και το κτίριο του δημοτικού σχολείου.

Κατηγορία Αξιοθέατα

Στις θέσεις Παλιούρια και Πλάσι Παλαιόπυργου ανακαλύφθηκαν δύο συνοικισμοί της πρώιμης εποχής του σιδήρου με τα νεκροταφεία τους. Βρίσκονται στη δεξιά όχθη του ποταμού Γορμού σε απόσταση 3 χλμ. από τη θέση Γκλάβα.

Το νεκροταφείο στη θέση Γκλάβα της Κάτω Μερόπης ανακαλύφηκε το 1983 και ανασκάφηκε σταδιακά μέχρι το 1991, χωρίς ακόμα να έχει ολοκληρωθεί η έρευνα του. Ανήκει στο ευρύτερο σύνολο μιας σειράς οικισμών και νεκροταφείων τύμβων που εντοπίστηκαν σε όλο το μήκος της κοι­λάδας η οποία σχηματίζεται μεταξύ του όρους Μερόπη και του βουνού Κουτσόκρανο, και διασχί­ζεται από τον ποταμό Γορμό. Από τα ευρήματα των τάφων προκύπτει ότι οι οικισμοί κατοικήθηκαν από το τέλος της ύστερης εποχής του χαλκού μέχρι και τους ελληνιστικούς χρόνους, παρουσίασαν όμως ιδιαίτερη ανάπτυξη κατά την πρώιμη εποχή του σιδήρου. Μεταξύ των ευρημάτων ξεχωρίζουν τα πήλινα και χάλκινα αγγεία, τα χρυσά και ασημένια κοσμήματα, ενώ εκπλήσσει η πληθώρα των σιδερένιων όπλων, απαραίτητων για την άμυνα των κατοίκων, την προιπασία τα>ν κοπαδιών και για της ανάγκες της καθημερινής ζωής. Τα ευρήματα των ανασκαφών φυλάσσονται οτο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων.

Στην κοιλάδα του Δρίνου, στην περιοχή του Δημοτικού Διαμερίσματος Κτισμάτων και στην θέση "Μαγούλα", έχουν ανευρεθεί αρχαίοι τάφοι αγνώστου χρονολογικής τοποθέτησης. Στην περιοχή αυτή ο Ν. Hammond τοποθετεί την πόλη Ατιντάνια της αρχαίας Ηπείρου. Οι κάτοικοι της περιοχής αναφέρονται από τον Θουκυδίδη ως σύμμαχοι των Μολοσσών, και στη συνέχεια των Ρωμαίων.

Στο βορειότερο άκρο του λόφου όπου εκτείνονται τα σύγχρονα Κτίσματα και πίσω από το δημοτικό σχολείο υπάρχουν ίχνη αρχαίων θεμελίων. Στην περιοχή όπου βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Νικολάου υπάρχει οχυρωμένη ακρόπολη. Στη βόρεια πλευρά της ακρόπολης ανακαλύφθη­καν τα θεμέλια μεγάλου ελληνιστικού οικοδομήματος, το οποίο ακολουθεί τον τύπο των μεγάλων ελληνιστικών οικιών. Τα λείψανα του αρχαίου κάστρου και τα ερείπια των άλλων κτισμάτων βοη­θούν τον επισκέπτη να προσεγγίσει τον αρχαίο πολιτισμό της περιοχής.



Η Περιοχή Ωραιόκαστρου, η Λίμνη Δελβινακίου, το Δάσος Μερόπης-Παλαιόπυργου και η κοιλάδα του Γορμοΰ (2000 εκτάρια).Οι τόποι αυτοί βρίσκονται στο βόρειο τμήμα του Πωγωνίου και περιλαμβάνουν τα χωριά Μερόπη, Παλαιόπυργος, Ωραιόκαστρο και Δελβινάκι. Στην περιοχή ανήκει ένα τμήμα του όρους Νεμέρτσικα (οι νοτιοδυτικές πλαγιές του), η μικρή λίμνη Ζαραβίνα (Δελβινακίου) και ο ποτάμιος Γορμός.
Δάση βελανιδιάς, μικρά φαράγγια ανάμεσα σε λόφους, διάφορες πηγές και ρέματα χαρακτη­ρίζουν το φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Ο ποταμός Γορμός πηγάζει από το όρος Νεμέρτσικα και κυλά στην περιοχή που εκτείνεται από το Ωραιόκαστρο μέχρι τον Παρακάλαμο.
Στο δάσος της περιοχής Μερόπης-Παλαιόπυργου συναντά κανείς τέσσερα είδη δρυός, τις: Quercus frainetto, Quercus Cerris (άγρια βελανιδιά), Quercus pubescens (δέντρο) και Quercus macedonica (μακεδόνικη βελανιδιά), καθώς και μερικά χαρακτηριστικά είδη της συνένωσης Οστρυάς και Γαύρου : Ostryo-Carpinion (μεράντζα), Ostrya carpinifolia (οστρυά) και Carpinus ori-entalis (σκυλόγαυρος). To Juniperus communis (θαμνόκεδρο) σχηματίζει θαμνώνες στην περιοχή του όρους Νεμέρτσικα. Στους θαμνότοπους μέσου υψομέτρου μπορούμε να συναντήσουμε τα : Fraxinus ornus (μικρός φράξος) και Acer pseudoplatanus (ψευτοπλάτανος). Στην περιοχή υπάρ­χουν και σπάνια είδη φυτών. Αξιοσημείωτο είναι το είδος Solenanthus albanicus που περιλαμβάνεται στο Παράρτημα II της Οδηγίας 92/43/EEC. στη Σύμβαση της Βέρνης και στο WCMC Plants Database στην   κατηγορία "σπάνιο".
Η αξία αυτής της περιοχής ως βιότοπου καταδεικνύεται από την παρουσία τριών ειδών που αναφέρονται στο Παράρτημα II της Οδηγίας 92/43/EEC καθιός και από την ύπαρξη δώδεκα άλλων ελληνικών σημαντικών ειδών. Τα είδη που αναφέρει η Οδηγία είναι η Μεσογειακή Χελιύνα (Testudo hermanni) και δύο είδη φιδιών του γένους Elaphe. Μεταξύ των άλλων σημαντικών ειδών υπάρχουν πέντε είδη βατράχων και φρύνων και δύο άλλα είδη φιδιών. Μία ακόμη ισχυρή μαρτυ­ρία για την αξιολόγηση αυτού του τόπου από πλευράς πανίδας είναι το γεγονός ότι χαρακτηρίζε­ται ως Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά της Ελλάδας (Σ.Π.Π.Ε.), κυρίως επειδή έχει καταγραφεί σ' αυτήν ένας αριθμός ειδών αρπακτικών πουλιών. Τα πιο πολλά από αυτά αναφέρονται στο ελλη­νικό Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων ως απειλούμενα είδη. Είδη πουλιών που αναπαράγονται στην περιοχή είναι : ο σφηκιάρης (pernis apivorus), ο ασπροπάρης (neophron percnopterus), το σαΐνι (accipiter brevipes), ο κραυγαετός (aquila pomarina), ο χρυσαετός (aquila chrysaetos), ο σταυραε­τός (hieraaetus pcnnatus), η μεσοτσικλητάρα (dendrocopos medius).

{gallery}stories/beatufull{/gallery}

Τρίτη, 22 Φεβρουαρίου 2011 08:01

Ιερός Ναός Παναγίας - Κάτω Μερόπη


Ο Ιερός Ναός της Παναγίας βρίσκεται στο Δημοτικό Διαμέρισμα Κάτω Μερόπης. Μέσα σε αυτόν υπάρχει τοιχογραφία του Ξένιου Διγενή.
Κατηγορία Μοναστήρια
Ο ναός το Αγίου Αθανασίου βρίσκεται στο δημοτικό διαμέρισμα της Κάτω Μερόπης. Είναι μικρός μονόχωρος με μεταγενέστερο νάρθηκα. Χρονολογείται στο 1585. οι τοιχογραφίες του έχουν υποστεί σημαντικές φθορές. Διακρίνονται σκηνές από το Δωδεκάορτο, ολόσωμοι Άγιοι, η Δευτέρα Παρουσία, κ.α.
Κατηγορία Μοναστήρια
Σελίδα 1 από 3
Βρίσκεστε εδώ: Home Γυρίστε το Δήμο Εμφάνιση άρθρων βάσει ετικέτας: Αξιοθέατα